नेवा: स इन्टरनेट रेडियो

The Status of the radio is


Note: Please Click the play button to listen if the status is Live
Refresh the page if live and player is not responding.

Saturday, January 26, 2013

सहिद शुक्रराज शास्त्री गणेशमान सिंहको दृष्टिमा



सहिद शुक्रराज शास्त्री गणेशमान सिंहको दृष्टिमा


सन् १९३७ -३८ तिर मैले शुक्रराज शास्त्रीलाई हडसन रोडस्थित माधवभवनमा एउटा विचित्रस्थितिमा भेटेको थिए |

फुल पहिला कि कुखुरा भन्ने वादविवाद भयो | हामीले फुल पहिला भन्यो कि शुक्रराज शास्त्रीले कुखुरा पहिला भनि साविद गरिदिनुहुन्थ्यो | अनि कुखुरा पहिला भन्यो कि होईन फुल पहिला भनि सिद्ध गरि हामिलाई हायलकायल पार्नुहुन्थ्यो |

गधापच्चिसे उमेर , साह्रै अपमानवोध भयो | जे जसो भने पनि उहाँ नै जित्ने | साह्रै रिस उठ्यो | कसरि यो बुढालाई निचा देखाउने ? एउटा उपाए सुझ्यो | उहाले बुढेशकालमा दोस्रो बिहे गर्नुभएको थियो र ,निचा देखाउन भनिदिए - "देश र जनताको सेवा गर्नु पर्छ भनि उपदेश दिएर हिड्ने मान्छेले ४२ वर्षको उमेरमा किन दोस्रो बिहे गरेको ? लाज छैन ......|"

गजब | उहाँ पटक्कै रिसाउनु भएन , मुसुमुसु हास्तै त्यहि भावमुद्रामा कुराकानी गरिरहनुभयो | उहाँलाई अनैतिक व्यक्ति भन्न सकेकोमा एक किसिमले वादविवादमा हारे पनि मैले जितेको अनुभव गरें |

केहि दिनपछि 'विश्वामित्र' पत्रिकामा शुक्रराज शास्त्रीले महात्मा गान्धीसग भेटेको खबर पढें | उहाँले गान्धीलाई आफ्नो देश मात्र स्वतन्त्र गर्ने होईन , नेपालमा भैरहेको अन्याय- अत्याचारको विरोध गरि प्रजातन्त्र स्थापना गर्नमा सहयोग मागेको र गान्धीले सहानुभूति दिएको कुरा खबरमा भनिएको थियो | मलाई यो खबर पढेपछि ठुलो पश्चाताप भयो | मलाई उहाँ प्रति श्रध्दा जाग्यो | मैले उहाँलाई भेटेर आफ्नो असभ्य व्यवहारका लागि माफी मागें | उहाँले भन्नुभयो - "यस्तो सानो कुरामा पनि माफी माग्ने ? तपाईको जस्तो बैंसमा त्यस्तो जोस हुनैपर्छ |"

म विस्वस्त हुन सकिन | उहाँले सिर्फ औपचारिकता निर्वाह गर्नलाई मात्र त्यस्तो भन्नुभएको होला भनि मनमा लागि रह्यो |

नेपाल फर्केको केहि समयपछि वि. सं. १९९५ मा शुक्रराज शास्त्रीलाई जेलमा राखेको खबर सुने | कुरा के थियो भने उहाँको अध्यक्षतामा नागरिक अधिकार समिति खुलेको थियो | त्यो समितिले फ्रिडम अफ स्वीचको कार्यक्रम बनाएर जनतालाई राजनीतिक चेतना दिने काम गरेको रहेछ | समितिको कार्यक्रमअनुसार हरेक दिन एकजनाले स्पीच दिने | आवस्यक भएमा गिरफ्तारी पनि दिने |

यसअघि उहाँहरुले जनतालाई राजनीतिक चेतना दिन राजनीतिक भाषण नदिने , धर्मप्रान जनतालाई धार्मिक प्रवचन , पुराणका माध्यमबाट चेतनशील बनाउने सहमति अनुसार चतुर्मासका समयमा समितिका सदस्य मुरली पण्डितलाई कथा सुनाउने जिम्वेवारी दिएको थियो | मुरली पण्डित त्यस कार्यमा अति योग्य र दक्ष थिए | देशमा भएको धार्मिक स्वतन्त्रताबाट लाभ उठाई जनतालाई राजनीतक चेतना दिन खोजेको कुरा राणा सरकारलाई थाहा नभएको होईन तर धर्मप्राण जनताले धार्मिक क्रियाकलापमा गरिएको हस्तक्षेप सहेर बस्दैन , यो कुरा पनि उनीहरुले राम्ररी बुझेका थिए |

कार्यक्रमअनुसार असनको गणेशथान अगाडी मुरली पण्डितले कथा सुनाउन थाले | पण्डितको कथा सुन्न सर्बसाधारण जनता खानेकुरा पोको पारेरसम्म आउन थाले | पण्डितको कथा दिन प्रतिदिन लोकप्रिय हुँदै गयो | राजधानीमा त्यति भिड त्यस बेला नारायनहिटी दरबारमा राँगो ढाल्ने बेलामा मात्र हुन्थ्यो |

मुरली पण्डित राम र रावणको उदाहरण दिएर 'दुस्ट कर्म गर्ने सबै नाश हुन्छन,त्यस्ता दुस्टहरुको नाश गरि युग अगाडी बढिरहन्छ ' भनि देशको राजनीतिक अबस्था बुझाउने काम गर्दै गए | चार महिनापछि साङ्गे (पुराण सकिने दिनमा ) गरी मुरली पण्डितलाई जीपमा चढाई नगर परिक्रमा गराई उनको घर कालिमाटीसम्म जनाताले पुर्याउने भए | जनताबाट त्यति धेरै श्रद्धा र माया पाउने सम्भवत :त्यसबेला मुरली पण्डित पहिलो व्यक्ति थिए होलान | त्यस्ता व्यक्तिले पछी लोभलालचमा फसेर आफ्ना साथीहरुलाई थुनाउने , फाँसी दिलाउने घृणित काम गरे |

जनतामा आएको अति उत्साह देखेर नागरिक अधिकार समितिले हरेक दिन एक जना सदस्यले स्पीच दिने कार्यक्रम बनाएको थियो | भाषण दिनेहरुको नामावली तयार भयो | शुक्रराज शास्त्री , गंगालाल , मुरली पण्डित , केदारमान व्यथित ........| त्यसअनुसार पहिलो भाषण दिने पालो शुक्रराज शास्त्रीको थियो | उहाँले इन्द्रचोकमा गीताको प्रसिद्ध श्लोक 'नैन छिन्दति शस्त्रानी नैनं दहति:' अर्थात मनुस्यले नयाँ जन्म लिनलाई पुरानो जीर्ण शरीर छाडेर जानुपर्ने हुनाले यो शंसारमा शरीरको केहि महत्व छैन , त्यसैले शरीरको सार भनेको जीर्ण हुनुअघि नै सुकर्ममा लगाउनुपर्छ भनि जनतालाई जगाउन खोज्नुभयो | उहाँको भाषण अति दार्शनिक प्रकारको भएकाले सर्बसाधारणले राम्ररी बुझ्न सकेन | ज्यापुले गीतापाठ गर्यो भनी कानेखुसी पनि भयो |

उहाँको भाषण नबुझेर जनतामा अन्योल देखेर नवजवान गंगालाले आफुलाई थाम्न सक्नुभएन र आफ्नो पालो नै नआईकन भाषण दिन तम्सनुभयो | शुक्रराज शास्त्रीले भन्नुभयो - "मेरो भाषण साथि गंगालाललाई चित्त बुझेनछ क्यारे | तपाईंहरुलाई कस्तो लाग्यो ,मलाई थाहा छैन | हुन त साथि गंगालालको भाषण दिने पालो आज होईन, तैपनि उहाँको भाषण पनि सुनौ|"

जनताले थपडी बजाएर स्वागत गरे | गंगालाले भन्नुभयो -

म तपाईहरुलाई के भनेर सम्बोधन गरुँ? एक लात हिर्कायो कि पुच्छर लुकाएर क्वाईक्वाई कराई भाग्नु हुन्छ | अनि त्यहि लातले हिर्काउने मान्छेले एक टुक्रा जुठो रोटि फ्याँक्यो भने पुच्छर हल्लाएर त्यसको पछिपछि लाग्नुहुन्छ | पशु भनौ भने दुई खुटा छ | हाम्रो आत्मसम्मान र आत्मनिर्णयको अधिकार जनद्रोही राणासरकारले ........|"

गंगालालको उत्तेजना र जोस बढ्दै गएपछि त्यस बेलामा पुलिस कप्तान चन्द्रबहादुरलाई साह्रै सजिलो भयो र लाठीचार्ज गराईहाल्यो | जनताले माहुरीलेझैँ छोपी गंगालाललाई मासंगल्लीबाट भगाइदिए | त्यसरीनै शुक्रराज शास्त्रीलाई पनि छोपेर-घेरेर चोखाछे गल्लीबाट उनको घरमा लगेर बाहिर ढोकामा ताल्चा लगाइदिए | गंगालाल् त्यसपछी भूमिगत भए | राणा सरकारले शुक्रराज शास्त्रीलाई भोलिपल्ट बिहान गिरफ्तार गर्यो |

उहाँको गिरफ्तारीपछि समितिको गोप्य बैठक बस्यो | गंगालाल भूमिगत भएकाले मुरली पण्डितलाई भाषण दिनुपर्छ भनियो | मुरली पण्डितले भने -"नेपालमा बसेर भन्दा हिन्दुस्तानमा बसेर राणाशासनविरुद्ध जनतालाई प्रभावशाली ढंगले उचाल्न सकिन्छ | त्यसैले मेरो प्रस्ताबमा समितिले बिचार गर्नु पर्छ |"

पण्डितले परोक्ष भाषामा भाषण दिन इन्कार गरेपछि चौथो नम्बरका केदारमान व्यथितलाई भाषण गर्न अह्राइयो | केदारमानले भन्नुभयो- "आफ्नो पालो नआइकन भाषण दिने गंगालाललाई कारबाही नगरुन्जेल म भाषण नै दिन्न |"

व्यथितले पनि इन्कार गरेपछी नागरिक अधिकार समितिले हरेक दिन एकजनालाई भाषण गराउने कार्यक्रम अघि बढ्न सकेन | यसको केहि समयपछि राणासरकारले शुक्रराज शास्त्रीलाई उनको पितालाई झैं अपमान गर्न मुरली पण्डित संग शास्त्रार्थ गराउने कोसिस गर्यो | पण्डित शास्त्रार्थ गर्न तयार भए | पण्डितले शुक्रराज शास्त्रीलाई जेलमा खबर पठाए | शास्त्रार्थ गर्ने बेलामा दुबैजना नहार्ने किसिमले गर्ने | पण्डितको खबर त्यागि रामलाल कलुवारले (जसले नागरिक अधिकार समितिलाई आफ्नो महाबौद्ध घरमा अफिस राख्न दिएका थिए र राजा त्रिभुवनले प्रजापरिसदलाई आर्थिक सहयोग नदिएका बेला चन्दा दिएर पर्चा बाँड्न सक्ने वातावरण तयार गरिदिएका थिए) शुक्रराज शास्त्रीलाई पठाएका थिए | त्यस बेला कलुवारले शुक्रराज शास्त्रीलाई भोटाहिटीका पुस्तक पसले भक्तबहादुर मार्फत खाना पठाउने गर्दथे | कलुवार २०३८ सालमा दिवंगत भइसके |

शुक्रराज शास्त्रीले पण्डितलाई यस्तो जवाफ पठाउनु भयो - "अरु कुरामा भए म केहि भन्दैनथें | यो त सिदान्तको कुरा पर्यो | त्यसैले कुनै किसिमको सम्झौता हुन् सक्दैन |"

यो जवाफ पाएपछि पण्डितले शास्त्रार्थ गर्ने प्रस्ताब फेरी कहिल्यै उच्चारण गरेनन | उहाँलाई राणासरकारले बरोबर भन्थे - "माफी माग तिमीलाई छोडिदिन्छौ |"

उहाँको जवाफ हरदम यहि हुन्थ्यो कि मैले के कसुर गरेको छु ? विनाकसुर किन माफी माग्ने?

एकदिन जेलको नाइकेले उहाँलाई 'गधा' भन्यो | उहाँले हाँसेर त्यसो भए तपाई के घोडा ? भन्नु भयो | फाँसीको दिनमा त्यो जेलनाइकेले रोएर माफी माग्यो | उहाँले भन्नुभयो -"केहि छैन ,तपईलाई त्यो दिन रीस उठिराखेको थियो ,रीस उठेको बेलामा जिब्रो चिप्लिन्छ | स्वभाविक हो |"

तर पनि जेल नाइकेको चित्त सान्त शान्त भएन | पश्चाताप गर्दै भन्यो - "म मुर्ख र निच मान्छे नभएर मैले यस्तो निज काम किन गरि राख्थे होला |"

कलकत्तामा उहाँले मलाई माफी दिनु भएको औपचारिकता निर्वाह गर्नलाई मात्र होइन , साँच्चै माफी दिनु भएको हो भन्ने मेरो मनमा पर्यो | मनमा ठुलो सन्तोष भयो |

सेकेन्ड टाइम मैले उहाँलाई सिंहदरबारमा देखेको थिएँ ,त्यो पनि साह्रै बिचित्र परिस्थितिमा फैसला सुनाउन सिंहदरबारको फुटबल ग्राउन्डमा उहाँलाई ल्याइएको थियो | पाल टाँगीएको थियो | जंगी र निजामति कर्मचारीहरुले ग्राउन्ड  टन्न भरिएको थियो | शुक्रराज शास्त्रीलाई एक्लै हामि बसेको ठाउँबाट निकै टाढा उभ्याएर राखिएको थियो | हाम्रा अगाडी राजपरिषद्का कार्यकर्ताहरुलाई उभ्याएर राखेको थियो | दाहिनेपट्टि रक्तपात मण्डलीका मान्छेहरु | जुद्धशमशेर बसेको लाइनमा त्रिभुवन सरकार , मोहनशमशेर, महेन्द्र सरकार बसिराखेका थिए | उनीहरुको पछाडी पधमशमशेर र अरु दरवारिया मानिसहरु थिए | धेरै अगाडिको कुरा भएकोले राम्ररि भन्न सकिन्न | महेन्द्र सरकार एकजना मात्र टाउको निहुर्याएर बसिरहेको देखिन्थ्यो | जुद्धशमशेरले आफ्नो ठाउँबाट उठेर सभालाई सम्बोधन गरे - "भाइभारदारहरु ! आज मैले तिमीहरुलाई किन बोलाएको थाहा छ? हिन्दुस्तानका निचा जातका सोसलिस्टहरुको इसारामा हाम्रो गाथगद्धी ताकिरहेका देशद्रोहीहरुलाई के-कस्तो दण्ड दिनुपर्ला भनि राय लिन बोलाएको हु |"

एकछिन मौन बसेर शुक्रराज शास्त्रिप्रति औंला ठड्याउदै उत्तेजित भएर उनले भने - "यसको बीउ उ त्यो ज्यापू शुक्रराज हो | गान्धीसंग सल्ला - साहुती गरेर गान्धीको इसारामा परि ब्यापक जनसमर्थन भएको वैधानिक तरिकाले स्थापना भएको हाम्रो शासन पल्टाउन त्यो ज्यापूले यो सबै काम नाइके भएर गरेको हो | हुन त यी देशद्रोहिहरुले के लछार्न सक्थे र | देशद्रोही किराहरु | यी कीराहरुले झन्डै हीरा बिगार्न लागेका , तर सकेनन | यी कीराहरुले गर्न नै के सक्छन र ?"

सबै मौन थिए | प्रजापरिषदको समुहमा खासखुस कुरा चल्यो | 'राजालाई हातमा लियो, अब कसैको खैरियत छैन |'-यस्तो निराश विचारले सबैको अनुहार अँध्यारो भयो | प्रजापरिषद्का केहि नेता र कार्यकर्ताहरुले राजाबाट धेरै आशा लिएका थिए | कसैले समर्थनमा नबोलेकाले जुद्धशमशेरले फेरि जंगीएर भने -"यिनीहरु को हुन्, थाहा छ ? यिनीहरु हाम्रो चिहान खन्न आएका रक्तपात मण्डली हुन् | रक्तपात मण्डली भनेको के हो भने श्री ५ महाराजले कुनै न कुनै बहाना बनाएर हामि सबैलाई बोलाएर यहुदिहरुलाई जस्तै' एकै ठाउँमा राखेर करेन्ट पास गरेर खरानी पारेजस्तै पार्ने षड्यन्त्र .......|"

सबैलाई निरासाको लहरले छोप्यो 'राजालाई अघिसम्म हीरा भन्यो | अब ज्यानमारा र षड्यन्त्रकारी | राजालाई नै बाँकी नराख्ने भएपछि अब कसैको खैरियत नहुने भयो'- हामीलाई यस्तै बिचारले छोप्यो |

राजा र युवाराजहरुको अनुहार हेरेर म बडाबडाइरहे | साथीहरुले चुप लाग' भनि गाली गरे | अचानक सभामा ठुलो खैलाबैला मच्चियो | सबैले गर्दन तन्काएर शुक्रराज शास्त्रिलाई हेर्न थाले |


"एक्लै बोलिरहनु उचित भएन महाराज | यति धेरै भाइभारदारहरूका बीचमा एक्लै बोलिरहन सुहाएन,सुहाएन महाराज |"

शुक्रराज शास्त्रीको कुरा सुनेर सबैले जिब्रो टोके | घोर अपमान | जुद्धशमशेरको जीवनमा यसरि सवालजवाफ गर्ने उहाँ नै पहिलो व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो | दाह्रा किटेर जुद्धशमशेर भकभकाउदै भन्न थाले - "ए ज्यापू | तँ धेरै नेप्रिन्छस ? हँ ? ए ज्यापू ? तँ मात्तिएको हो ? एज्यापू ? तँलाई घोडाले कुल्चाएर मारिदिन्छु ..........|"

सिंह गर्जे झैं शुक्रराज शास्त्रीले भन्नु भयो - "मर्न तयार छु सरकार, तर इन्साफ चाहिन्छ | को देशद्रोही हो भन्ने कुरा हामिलाई बताउने मौका दिनु पर्छ | अनि यो सभामा उपस्थित भाइभारदारहरूले फैसला गरुन कि को देशद्रोही हो | यत्रो सभामा बोलिरहनु ........|"

रिसले थरथर कामेर जुद्धशमशेर 'ए ज्यापू | तँ मात्तिएको ? हँ ? ए ज्यापू .......|' बाहेक केहि भन्न सकेन | शुक्रराज शास्त्रीले फेरी भन्नुभयो -"मात्तिएको होइन महाराज, इन्साफ मागेको | को देशद्रोही हो, चिनाउने अवसर पाउनु पर्छ भनेको |"

म शुक्रराज शास्त्रीको , जुद्धशमशेरको , अनि त्रिभुवन सरकारको अनुहार पालैपालो हेर्थे | उहाँले सवालजवाफ गरिरहँदा पद्दमशमशेरले आफ्नो मुखमा प्याटप्याट पिटेर 'चुप लाग' भनि इसारा गरिरहेको दृश्य साह्रै रोचक थियो | पद्दमशमशेरको त्यो हाउभाउ देखेर मैले ममा स्फूर्ति आएको अनुभब गरें | उहाँको निर्भीकता देखेर ठुलो जोस उम्लेर आएको पनि अनुभव गरें |

सभामा पाँचजनाले आफ्नो राय दिए | जुद्धशमशेरको ज्वाई प्रतापनर सिंहले आफ्नो ठाउँबाट उठेर 'क्यापिटल पनिसमेन्ट' भन्यो | सोमनाथ सिग्देलले दुई हात जोडी निधारमा राखी निहुरेर भन्यो - "शास्त्रअनुसार दण्ड दिनु पर्छ |"

शास्त्रअनुसार भनेको के हो ?

"शास्त्रअनुसार भनेको राजाको निन्दा गर्ने,राजालाई गालि गर्ने, राजाकहाँ भएको गुप्ती कुरा बाहिर प्रकाश गर्ने, यस्तालाई जिब्रो काटी देशनिकाला गर्नुपर्छ | राजाको ढुकुटी फोर्न ? राजासंग विरोध - बिगार गरेर चल्ने, शत्रुहरुलाई उचाली - वहालाई राजासंग वैरभाव गराउने, यस्ताको सर्वस्वहरण गर्नुपर्छ | मुडनु ,निधारमा डाम्नु , गधामा चढाई सहरबाट निकाला गर्नु नै ब्राह्मणको मृत्युदण्ड हो भन्ने ............|"

शुक्रराज शास्त्रीले बीचैमा भन्नु भयो - "शास्त्रमा भनेको छ जनतालाई यातना दिएर शोषण गर्नेलाई पनि दण्ड दिनुपर्छ |"

कसैले जवाफ फर्काएन | जुद्धशमशेरले त्रिभुवन सरकारसंग सोधे - "सरकारबाट हुकुम बक्सिनुपर्यो ,यी देशद्रोहीलाई के सजाय दिनु पर्यो ?

"के गर्ने ? मडरनाइज्ड गर्ने | अरु के गर्ने ?"

"के को मडरनाइज्ड कस्तो मडरनाइज्ड गर्ने 

फेरी एकपटक सभामा खल्लीबल्ली मच्चियो | अब कोहि पनि नमर्ने भयो | मडरनाज्ड भनेको युरोपमा जस्तै पर्चा छर्नेलाई दुई-चार महिना कैद गर्ने ? हाम्रो मनमा यस्तै लाग्यो | छिनमा आशा , छिनमा निराशा | त्रिभुवन सरकारले मडरनाज्ड गर्ने भनेपछि हामि धेरै आसावादी भयौ |

मोहनशमशेरले कन्सिडेरेशन हुनुपर्छ भने | के को कन्सिडेरेशन ? एकछिन मौन बसेपछि पनि सरकारबाट हुकुम नभएकोले 'यिनीहरुलाई अहिले लग' भनि जुद्धशमशेर सभाबाट उठेर गए | हामीबीचमा करिब दुई घन्टासम्म मडरनाइज्ड गर्ने भन्ने विषयमा विभिन्न अर्थ निकाली छलफल चलिरह्यो | हामीमा उत्साह थियो | एक्कासी फेरी हामीलाई बोलाइयो | फटाफट सजाय सुनाइयो | बाटोमा (सजाएको विवरण नेपालको जनआन्दोलन वि.सं.१९९७ देखि २०४६ मा हेर्नुहोला) जनताको अपार भीड भएकाले हामीलाई तत्काल जेल चलान नगरी केहि दिन सिंहदरबारमै राखियो | मैले टंकप्रसाद आचार्यलाई 'गजब गर्नुभयो सभापतिज्यु,तपाईले हाम्रो साह्रै इत्जत राखिदिनुभयो' भन्दा उहाँले मेरो व्यंग्यलाई बुझेर गम्भीर हुँदै भन्नुभयो - "हो,म बयल भइदिएँ | शुक्रराज शास्त्री दिग्दिगन्त हुनुभयो | उहाँले सवालजवाफ गरिरहँदा त्यहि कुरा मेरो घाँटिसम्म आउँथ्यो तर तँ बाहुन भएर बचिस भनेको एउटा वाक्य सम्झेर लाचार भइदिएँ | घाँटिसम्म आएको कुरा मुखले फोड्न सकिन|"

कुरो के थियो भने टंकप्रसाद्जीलाई झुक्याएर समातेर ल्याएपछि सिंहदरबारमा (हाल पुरानो रेडियो नेपाल) बयान लिन ल्याएको बेला उहाँले बबरशमशेरलाई भन्नु भयो - "यो गालि बन्द गर्नुहोस् | दुनियाँदारका छोराहरुलाई मिलिटरी लगाएर समात्नु , मिलिटरीहरुको घेराभित्र राखेर यसरि जथाभावी गालि गर्नु बहादुरी होइन | तपाईले आफ्नो गालि बन्द गर्नुभएन भने हामि पनि त्यही भाषामा गालि गर्न सुरु गर्छौ |"

बबरशमशेरले दाह्रा किटेर रिसले थरथर काम्दै भने -"बचिस | तँ बाहुन भएर बचिस | तँलाई काटेर मासुको एक - एक टुक्रा गिद्ध, चिल र स्याललाई खुवाउने थिएँ | बचिस |बाहुन भएर बचिस |"

टंकप्रसाद्जीले भन्नुभयो - "मलाई मार्ने निश्चित भएकाले किन दबेर बस्ने भनि निर्भीक र निडर भएको हुँ तर 'बाहुन भएर बचिस' भनेको घटनाले म मर्दिन भन्ने भावना आएकोले म बयल भइदिएँ | मेरो बहादुर सिंहदरबारको स्कुलमा (त्यसबेला) मात्र सीमित भयो | शुक्रराज शास्त्री दिग्दिगन्त हुनुभयो |"

मैले शुक्रराज शास्त्रीलाई अन्तिमपटक लासका रुपमा देखें | शुक्रराज शास्त्रीलाई मृत्युदण्ड दिएको कारण जुद्धशमशेरको अपमान गरेकोले हो | उहाँलाई राणाहरु अलग बसेर सजाए तोकेका थिए | माघ १० गते हामीलाई भद्रगोल जेलमा लगियो र उहाँलाई सेन्ट्रल जेलमा | माघ ११ गते बिहान ११ बजेतिर जेलका चौकिदार हाम्रो कोठामा आए | त्यसबेला मुक्तिलाल झा भन्ने चौकिदार थिए | उनले जेलमुक्त भइसकेपछि पढेर वकिल पेसा गरेका थिए | अहिले उनि छैनन् | उनलाई नेवारी कुरा पनि राम्ररी बोल्न आउँथ्यो |

के गरि राखेको ?

त्यसै बसिराखेको

झ्यालबाट बाहिर हेर्नुभएन ?

किन के भो र ?

एकपटक हेर्नुस न |

उनले साह्रै जिद्दी गरेकाले साथीहरुको जीउमा चढेर पालैपालो हामीले झ्यालबाट हेरयौ |

त्यो रुखमा सेतो रंगको एउटा शरीर झुण्डीराखेको देख्नुभयो ?

अँ देखें , त्यो के ?

त्यो शुक्रराज शास्त्रीको लास हो |

चौकिदारको कुरा सुनेर उहाँको पोलाहा (प्रजापरिसद्लाई गिरफ्तार गराउने मध्ये एक) भाइ वाक्पतिराज (रामजी) छाती पिटेर रुँदै बर्बराउन थाले - "हाय भैया, आप हमको छोड्के कहाँ चले गये ? मेरे भैया ने कल मुझसे १ रुपियाँ का डबल लिया था | उसने वह पैसे खर्च नहीं किये होंगे | जलानेवाले लास में क्यो डबल रक्खें | पैसे को क्यों जलायें | वे डबल उनके जेव मे होना चाहिये | चौकिदार साब | मुझें डबल पैसा ला दिजीये |"

चौकिदारले रिसाएर कुता भनि मुखमा थुकिदिए | उनले भने - "सुन कुकुर, मर्नु अगाडी तेरो दाजुले के भन्यो : तैले गरेर मेरो प्राण गयो |"

भद्रगोल जेलबाट देखिने ठाउँमा उहाँलाई फाँसी दिनुको अर्थ हामिलाई तर्साउनु थियो | उहाँको लासलाई तीनपटक परिक्रमा गरी उहाँका पिता माधवराज जोशीले राम्ररी उद्गार पोख्नुभयो - "स्याबास बेटा, स्याबास | तुमने हम सबका इत्जत रखा | मै बहुत खुस हुँ बेटा | सबको तुम जैसे बेटा मिले |"

सबै मान्छे छक्क परे र भन्न थाले - "यो मान्छे (शुक्रराज) त त्यसै तर्यो |

साभार :योद्धा, वर्ष १ अंक १ 

२८ कार्तिक २०५३

सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंहको विचार पुस्तकबाट (सम्पादक जीवनचन्द्र कोइराला )

No comments:

Post a Comment