नेवा: स इन्टरनेट रेडियो

Tuesday, June 29, 2021

Shame on you Imagekhabar. ईमेजको ईमेज अब त्यस्तै रहेन

टेलिभिजन च्यानलहरुमा ईमेज च्यानलले अरु च्यानल भन्दा सन्तुलित र निष्पक्ष समाचार दिन्छन् भन्ने मलाई लागेको थियो । तर एउटा घटनाले मेरो आशा र भरोसा चकनाचुर गरिदियो ।


एउटा संचारकर्मीले आफू कार्यरत रहेको संचारगृहमार्फत आफू स्वयम् संलग्न रहेको समाचार संप्रेषण गर्दा संचारगृहले भने अर्को पक्षको कुरा के हो भन्ने सम्म बुझ्न आवश्यक ठानेन् ।

ईमेजखबरले दुबै जनाको तर्क नसमेटिकन एक पक्षीय रुपमा यो समाचार संप्रेषण गर्दा रुपा ईमेज टिभी च्यानलमा कार्यक्रम प्रस्तोता हुन् समेत भनेका छैनन् ।

तर आफ्नै संस्थामा कार्यरत कार्यक्रम प्रस्तोताको समाचार कुनै भेरिफाई नै नगरी जसरी समाचार संप्रेषण गरियो त्यसबाट यी कार्यक्रम प्रस्तोताले आफ्नो पहुँचको दुरुपयोग गर्यो भनेर मान्न सकिन्छ कि सकिदैन । के कुनै साधारण जनता यसरी आफ्नो गुनासो लिएर गए ईमेजले ठाउँ दिन्छन् । मलाई त रत्तिभर पनि संभव छ जस्तो लाग्दैन ।

आफू संचारकर्मी भएको नाताले नागरिकन्यूज सेतोपाटी र अनलाइनखबरमा फटाफट जस्ताको तस्तै समाचार पस्किन यिनलाई कत्ति पनि गार्हो भएन । यसरी स्वतन्त्र समाचार संप्रेषणमा संचारकर्मीको प्रभावमा परेर कसरी एउटा निष्पक्ष र स्वतन्त्र संचारमाध्यमबाट यस्ता एकपक्षीय समाचार संप्रेषण हुँदो रहेछ र पाठक दर्शक र श्रोतामाझ प्रोपागाण्डा फैलाउने माध्यम बन्दोरहेछ भन्ने यो एउटा राम्रो उदाहरण हो । ईमेजकै समाचार जसजसले प्रेषित गरे उनीहरुले पनि निष्पक्षताको धज्जी उडाउँदै सोही समाचार कपिपेष्ट गर्दै पस्किएका छन् ।

दुखका साथ भन्नु पर्छ । यो घटनाक्रमले वर्षौ लगाएर दर्शक र श्रोतामाझ निष्पक्ष र स्वतन्त्र संचारको छवि बनाएको ईमेज च्यानल र ईमेज ग्रुपको स्वतन्त्र र निष्पक्ष संचारको साख र छविलाई एउटै झटकामा गुमाएको छ ।

Monday, June 21, 2021

रुपा सुनारलाई पत्र - A Letter to Rupa Sunar

(केहि दिन भयो सामाजिक सञ्जालमा चर्चा पाउन थालेको एउटा घटनालाई मैले उतिसारो महत्वका साथ हेरिरहेको भने थिइन । धेरै पल्ट धेरै ठाउँ उत्थान भइसकेको आम विषय । जव जव घटित हुन्छ एकाएक विरोधका स्वरहरु सुनिन थाल्छन् । केहि समय पछि आफै मत्थर भएर जान्छन् पनि । तर यसपालि अलि चर्कै रुपमा सञ्चारमाध्यमहरु, युट्यूबहरु र दैनिक पत्रपत्रिकाहरु समेतमा यो घटनाले ठाउँ पाएपछि भने यसै विषयमा केहि लेखुँ न भन्ने लाग्यो । तर खै कहाँबाट उत्थान गर्ने हो, बरु एउटा पत्रको स्वरुपमै यसलाई आकार दिउँ कि जस्तो लाग्यो ।)
राज श्रेष्ठ

रुपाजी नमस्कार ।

तपाईंले ठान्नु भो - घरपतिले मेरो जातको कारणले कोठा दिन मानेन । तपाईंले मान्नु भो - म माथि जातीय भेदभाव भयो । र तपाईंले प्रण गर्नु भो - यसलाई त ठीक नगरी छोड्दिन ।

घरपतिले कोठा दिएन । तपाईंको इगो हर्ट भयो । प्रहरीमा जाहेरी दिनुभयो । बल्ल घरपतिले सबक सिक्ने भो । सबैले जानुन् न जात भनेर भेदभाव गर्नेको गति कस्तो हुन्छ भनेर । तपाईं दङ्ग पर्नुस् । तपाईं खुशी हुनुस् । हुनसक्छ साथीभाईलाई खुशीयालीमा पार्टी नै दिनुहोला । तर तपाईंले कहिल्यै सोच्नु भो यो समस्याको कारण के हो ? कहिल्यै बुझ्ने कोशिस गर्नुभयो ? यसको जरा कति गहिरो सम्म फैलिएको छ । तपाईं भन्नु होला सोच्नु पर्ने र बुझ्नु पर्ने नै के छ र जातीय भेदभाव गर्नेहरुलाई तह लगाउन सरकारले ऐन नै बनाई दिएको छ ।

मैले भन्न चाहेको कुरा शायद तपाईंले बुझ्न नचाहनु होला। तपाईंले आफूले व्यतित गर्नुभएको भूतकाल तर्फ फर्किएर हेर्नुस् । बाल्यकालमा सँगै खेली हुर्केका साथीसँगीहरु, छरछिमेकहरु, तन्नेरीमा स्कूलकलेज सँगै जाने साथीहरु, कार्यक्षेत्रमा सँगै काम गर्ने कलिगहरु उनीहरुसँगका कुनै पलहरुमा तपाईंले अनुभव गरेकै हुनुपर्छ तपाईंको नामसँगै जोडिएको यो थरलाई हेर्ने उनीहरुको दृष्टि अलि भिन्नै छ । यो म यसकारणले भन्न सक्छु कि म आफै पनि यी यस्तै पलहरुका साक्षी छुँ ।

एउटा क्षेत्रीय राष्ट्रहरुको अन्तरराष्ट्रिय स्तरको कार्यक्रम । राजधानी नजिकैको भव्य होटलमा आयोजकका नाताले हामी कार्यालयका सबै साथीहरु सहभागी भएका थियौं । एउटा कोठामा दुईजनाको लागि बुकिङ थियो । एकदिनको कार्यक्रम सकिएर एउटा कोठामा को को सँगै बस्ने भन्ने लिष्ट तयार गर्न साथीहरु लागे । म भने ल्यापटपमा अघि खिचिएका फोटोभिडियोहरु क्यामेराबाट डाउनलोड गर्नमा नै व्यस्त थिएँ ।

बेलुका कोठामा साथीले भन्नुभयो - "हेर्नुस् न म ... भएकोले मसँग कोहि पनि बस्न मानेनन् । यत्रो ठूलो भीडमा मसँग बस्न तपाईंमात्र पाएँ ।"

"के फरक पर्छ र अहिलेको जमानामा पनि" - मैले हाँस्दै भने । कार्यालयबाट सरुवा भएर निस्कदा ती साथी गेट मै भेट भयो । मैले सहर्ष अंगालो मारे । यसरी हामी छुट्टियौं । अहिले पनि सम्झिदा दिन, महिना र वर्षहरु बिते मैले त बिर्सन सकिन भने साथीले त के बिर्सन्थ्यो होला जस्तो लाग्छ ।

समाजमा विभेदको यति ठूलो जञ्जाल छ कि त्यो कुन रुपमा हाम्रो सामु आउँछ अनुमान मात्र गर्न सक्छौं । कहिले कुन भेषमा कहिले कुन भेषमा । पानीपँधेरोमा भोजभतेरमा प्रेमप्रसङ्गमा कहाँ छैन भेदभाव र कहाँ छैन छुवाछुत । समाजलाई दोष दिएर उम्कन सकिन्न । समाज निर्देशित हुन्छ धर्मले । जुन धर्मको आधारभूत विशेषता नै वर्ण व्यवस्था हो त्यो धर्ममा व्राम्हण र वैश्य शूद्र समान हुन भनेर कसरी मान्ने । हो यही विभेदलाई लिएर बाबासाहेव अम्वेडकरले हिन्दूधर्म परित्याग गरे । विषय भन्दा विषयान्तर गर्न चाहिनँ । यति मात्र भनौं ।

रुपाजी । 
हो तपाईं भित्र वर्षौदेखि गुम्सिएका तीता अनुभव हुनसक्छन् । तर एकचोटी गम्भीर भएर सोच्नुस त ।तपाईंले आक्रोश निकाल्न एउटा पात्र भेट्टाउनुभो - एउटा निरीह घरपति जसबाट अहिले सम्म भएका भेदभावका सबै साउँ र ब्याज असूल्न सकियोस् । जसलाई चलाखी साथ तपाईंको थर पत्ता लागिसकेपछि अन्य कुनै बहाना नै बनाउन आउँछ । जो घरबहालबाट उठेको रकमबाट आफ्नो जीविकाका केही भौतिक आवश्यकता पूर्ति हुन्छ भन्ने आशामा तपाईंहरुलाई स्वागत गर्न संधै बस्छ ।

पि.एस. - म कुनै घरपति होइन । न मैले घरवहाल नै दिएको छुँ ।

सन्दर्भ: रुपा सुनार भर्सेस सरस्वती प्रधान

रोशन श्रेष्ठ


पहिल्यै भन्दीहालम्: हामी यी दुवै पात्रहरुसित परिचित होइनम्।

सामाजिक सञ्जाल र मिडियाले जति जानकारी दियो, हामीलाई त्यतिमात्रै थाहा छ।

यो घटनाले नराम्रो संकेत गरिरहेको सबैको मनमा परेको छ। त्यसो नहोस् भन्ना खातिर, हिजै भनेको हो
' भाइरल हुने रहर पुरा भैहाल्यो होला, अब मुद्दा फिर्ता लिए हुन्छ।'

तर हामीले भनेर के गर्ने? उल्टै पुलिस परिचालित गराएर सरस्वती प्रधानलाई हिरासतमै पुर्याएको खबर आयो । ३ दिन थुनामै राख्ने खबर आयो। कार्टुनिस्टहरुले सरस्वतीको खिल्ली उडाउदै बनाएको कार्टूनहरु रुपा सुनारले शेयर गर्दै मज्जा लिइरहेको पनि देखियो।

मतलब, नराम्रो उद्देश्यले नै घटना घटाएको हो कि ?

मनको शंका उपशंका ब्यक्त गर्न पाइयो नै ।
जस्तो कि,

१) कुराकानीको रेकर्ड पनि छ भनिएको छ। रेकर्ड सुनेको त छैन, पछि अदालतमा पेश गर्नका लागि साँचेर राखेको हो कि? त्यो भन्दा पहिला, त्यसरी रेकर्ड गरी गरी कुराकानी बढाउनुको उद्देश्य वा नियत के थियो, छानबिन त्यहाँदेखि गर्नुपर्ने हुन आउँछ। कुराकानी पहिले नै नियत खराब थियो कि? आशंका गर्न त पाइयो नि।

२) मिडियाले पनि एकपक्षिय समाचारहरु निरन्तर छापे । हेडलाइनमै 'घरबेटीले जातीय भेदभाव गरेको' आशय सहित निर्णायक बनी मिडिया प्रस्तुत भयो । 'पैसा मात्रै आउने भए बिनलादेनको तारीफगिरी गर्न पनि तयार छुँ' मानसिकता रहेको आरोप लाग्ने नेपाली पत्रकारिता जगत यसरी एकपक्षीय समाचार पस्किन होडबाजी गरेको देख्दा 'किन यस्तो गर्दैछन् यिनीहरु?' आशंका गर्न त पाइयो नि ।

३) विवादका घटनाहरु भाइरल हुँदा पत्रकारीताको पहिलो धर्म भनेकै आरोप प्रत्यारोपलाई मलजल नहुने गरी दुवै पक्षको कुरा समानान्तर राखेर देखाउनु पर्ने हो। तर निकै पछि मात्र, मुद्दा दर्ता भएर पुलिस परिचालित भइसकेपछि मात्र बल्ल सरस्वती प्रधानले 'मैले जातका बारे त्यसो केहि भनेकै छैन, उनैले जातको कुरा निकालेका' भनेको कुरा सुनिन आयो। न कुनै लिखित सहमति, न कुनै बाचा, न कुनै बैना धितो, यत्तिकै सामान्य कुराकानी 'दिने भनेको दिएन' भन्ने मौखिक दाबी कै भरमा पुलिस परिचालित गर्न कुनै भूमिगत शक्तिले भुमिका पो खेल्यो कि? आशंका त गर्न पाइयो नै।

४) जातीय बिभेदका ज्वलन्त उदाहरणहरु नेपालमा धेरै छन। सार्वजनिक सम्पत्ति मानिने मन्दिरमा प्रवेश नदिंदा मुद्दा हाल्न उदासिन पक्षले नीजि सम्पत्तिमा प्रवेश नदिने नियत राख्यो भन्ने मनोगत (वास्तविक घटना पनि होइन) आरोप कै भरमा मुद्दामिसिल तयार पारिदिने वकिल देखि प्रचार गरिदिने पत्रकार देखि सारा सहयोग सबै कुरा जुटेको छ। जब कि जातीय बिभेदका कारण जघन्य हत्या कुटपिट आदि भएको घटनाहरु भने न्यायोचित छानबिन को निमित्त संघर्ष गर्नु परेको घटनाहरु कम छैनन। वास्तविक घटना ओझेल पार्ने उद्देश्यले यस्ता कमजोर मुद्दामा अल्झाएर आँखामा छारो हाल्ने र जातीय बिभेद मुक्ति अभियान फासफुस पार्नेहरु कै मतियार पो रुपा सुनार बन्यो कि? आशंका त गर्न पाइयो नै।

५) राजनीतिक परिवर्तनको संघारमा उपत्यकाका नेवारहरुलाइ सडकमा उतार्न चाहने शक्तिहरु चलमलाइ रहेका होलान। तर नेवारहरु हत्तपत्त सडकमा ओर्लिदैनन। पछिल्लो समय गुथि बिधेयक बिरुद्ध एकपल्ट जुरुक्क उठेर सुतीरहेका नेवारहरुलाइ आक्रोशित बनाउने र सडकमा घिसार्न पाए आफ्नो राजीतिक अभिष्ट पुरा हुने थियो भन्ने नियतका साथ परिचालित धुन्धुकारीहरुको योजनामा जानेर नजानेर पो रुपा सुनार फस्यो कि? आशंका त गर्न पाइयो नै।

र अन्त्यमा,
जातीय भेदभावबिरुद्ध संघर्षरत विद्वान अगुवा डा. मित्र परियार ले पहिला नै राम्ररी बताएको हो, घरबेटीलाइ दोषी प्रमाणित गर्न खोज्दै हिडे दलित आन्दोलनले नै धक्का बेहोर्ने छ । अहिले त्यहि हुँदैछ । जिन्दगीभर दलित मुक्ति अभियानको निमित्त निस्वार्थ सहयोग समर्थन गर्दै आएका नेवार समाजका अभियन्ता, लेखक, पत्रकार, कलाकार, इञ्जिनियर, डाक्टर, प्राध्यापक, साहित्यकार जस्ता अगुवा बौद्धिकहरुको ठूलो पंक्तिले ब्यक्त अव्यक्त रुपमा दलित समाज प्रति रहेको आफ्नो सद्भाव यो घटनाको कारण गुमेको भन्न थालेका छन् । हामी त फ्रांकली भन्ने तप्काका हौं। चपाएर कुरा गर्न आउँदैन। संख्या कम होला, तर नेवार सहृदयीहरु बिच्किाउने तथा तिनको सद्भाव गुमाउने यो घटनाको असर भोलिका दिनमा मूल्याङ्कन होला नै।

जे जति नोक्सान भयो, त्यो त भयो नै । र यसलाइ थप नोक्सानीबाट बचाउने हो भने रुपा सुनार ले तत्कालै सरस्वती प्रधानको मानहानी गरेकोमा माफी माग्दै मुद्दा फिर्ता लिने उपाय चाहिं बाँकि नै छ। हामीले त जे देख्यौं त्यहि भन्ने न हो।

तर रुपा सुनारलाइ यस्तो कुरा उनका वरिपरी बसेका कसैले बताइदेलान् भन्ने पटक्कै विश्वास छैन। उनका उन्मादी सामाजिक सञ्जाल उपस्थीतिले बताइरहेको छ कि यदि हामीले यस्तो सुझाव दिइटोपले पनि सुन्नुको सट्टा उल्टै 'जातीय बिभेदको सपोर्ट गरेको', 'आफ्नो जातको मान्छेलाइ बचाउन खोजेको' भन्ने आरोप बित्थामा लाग्ने छ ।

अहिले वरिपरी घेरेर रुपा सुनारलाइ हाई हाई गरी उचालीरहेको एनजिओकर्मी जस्ता पेशेवर हल्लाबाज मानिसहरु र क्लिक-भिउर्स-खेतीमा रमेका चीप-मिडिया को गतिविधि हेर्दा स्पष्ट देखिन्छ कि, उनको अवस्था भोलिका लामो जीवनमा घरको न घाटको बन्ने तिर उद्यत छ। 

जीवनका उत्तरार्धतिर ढल्कदै गरेकी सरस्वती प्रधानलाइ यो घटनाले मानसिक पीडा भन्दा बढी हद्द भए सानोतिनो जरिवाना सँजाय भन्दा थप के नै होला र?

कुरा बुझौं मुसुमुसु हासौं ।

Friday, June 4, 2021

मुलबासी नेवा:या जग्गा - क्षतिपुर्ति ग्व:?

रोशन श्रेष्ठ

साभार 


मुलवासी नेवाः तय् जग्गा जमिन आप्रवासीपिन्सं दंक न्यानाकाल । तर आ: मुलवासीपिन्सं थ: आजुअजाजुपिन्सं द्वलं द्व: दँ हिच:ति हायेकुगु बुँ जिमिसं हे न्याना काये धाल धा:सा मेगु द्व:छि दँ हिच:ति हायेकु सा नं न्याना काये फै मखुत । अले थ्व घटना झीगु न्ह्य:ने, झीसं खंक खंक हे जुल ।

३० दँ ३५ दँ न्ह्यः रोपनिया १० हजार भावं जग्गा म्यूगु जिं हे स्यू । अजा:गु जग्गा आः आनाया १५-२० निसें ३०-३५ लाख धाइ । अर्थात रोपनिया ५ करोड सिबे च्वय् थहाँ वन ।

जग्गा म्यूबलय् राजीखुसि जुया साक्षि तया थ:गु ल्हापतिंचां छाप तया न्हिला: न्हिला: हे म्यूगु जुइमा: । तर थौं थ:पिनिगु जग्गा थ:गु मखुत धका मिखां खनी जक बलय् नं मिखां ख्वबि स्व: स्व: वइगु अवस्था जुल । थ्व गथे जुल?

जिं ला थ्व जग्गा म्यूगु मखु, लुटेयाना का:गु नं मखु, नसाय् लट्ठ याना लाका कायेगु अपराध ख: धायेगु याना । नेवा: तय्‌त अप्रिल फूल मानेयाना थगेयात धायेगु याना । अप्रिल फूलया शिकार जूपिं गथें निरुपाय् जुया वाताहां च्वनेमाली, नेवा:तय्‌त नं अथे हे वाताहां च्वने मायेका बिल धायेगु याना ।

छम्ह ८ दँ १० दँ या मचायात चकलेट नयेगु लोभ क्यन धाःसा व मचा छिगु ल्यू ल्यू वये फु । व मचायात छिं चकलेटया लोभ क्यना फसेयाना बम्बइलय् त्वःता थकल धाःसा छितः २ - ४ लाख कमिशन वये फु । थथे कमिशनया लोभय् छिं मचायात मखुगु लँय् यंकल धाःसा छि अपराधि खः कि मखु? प्रचलित कानूनं छित: अपराधि मानेय् याइ ।

थथे हे, जग्गा दलालतसें वास्तवय् अजाःगु हे अपराध याना नेवा:तय् जग्गा म्यूकुगु ख: । चकलेटया चाकुसवालय् भुले जुइपिं मचात थें धिवाया चाकुसवालय् फसेजुइपिं नेवाःतय्‌त भुलेयाना जग्गा दलालतसें मखुगु लँय् यंका बिल । जग्गा मिइका बिल । जग्गा मिइवं छिगु ल्हातिइ धिबा वइ, धिबा वयेवं मोजमस्तिया जिन्दगि जुइ धका धायेगु, चकलेट नया म्हुतु साक्क सवा: कायेगु मचाया लालच बराबर ख: ।

थथे लालचया ब्यापार यायेगु अपराधया सँजाय् जग्गा दलाल तय्‌त गथेयाना बिइगु, छु सँजाय् बिइगु, थ्व खँ लिपा क्वःछिये ज्यू । न्हापलाक्क थथे लालचय् फसेयाना दंक जग्गा मियाबिइगु ज्या अपराध खः धयागु तथ्य झीगु समाजय् स्थापित जुइमाल ‌। विकसित समाजय् फेयर मार्केट भ्यालु एनालाइसिस यायेमा: धयागु कानून हे दइ । थजा:गु कानूनं खरीद बिक्रि याइपिन्त न्हापाया भा:, थौं या भा:, लिपाया भा: बारे सुचं बिइ हे मा: धयागु कानूनि बाध्यता या प्रावधान दु । थजा:गु कानून दत धा:सा थगे जुइगु पाखें बचे याइ । तर झीथाय् अजा:गु कानून मदुगु जुया दलाल तसें यक्व हे फाइदा काल ।

चाहे चकलेट नयेगु लालचय् भुलेजुइम्ह मचा जुइमा, चाहे धिबा ल्हातय् लाकेगु लालचय् भुलेजुइम्ह बुँ थुवा: जुइमा - थुपिं अज्ञानताया शिकार ख: धा:सां तबि थ:गु लागि छु भिं, छु मभिं धका: निर्णय यायेगु क्षमता बाँलाक्क विकास मजूनि पिं नाबालक मनस्थिति थुमिके दु धयागु खँ सर्वसत्य ख: । थजा:गु कमजोरीया फाइदा कायेगु ज्या सुनां यात धा:सा व ज्या अपराध मखु, ब्यवसाय ख: धका धाये फैगु आधार मानवीय समाजय् द हे मदु ।

लालच क्यना मचा फसे याइम्ह सिबे तःधंम्ह अपराधि ला व मनू खः गुम्हसिनं कमिशनया लोभ क्यना मचा फसेयाइपिन्त उक्से याइ । अजाःपिन्त कानूनं ज्वन धाःसा इमिसं मचाया जिन्दगि स्यंकुगु बरावर दक्वं क्षतिपुर्ति पुइकिइ । अज दँ दँ तक इमित झेलखानाय् कुनेगु व लखंलाख जरीवाना नं पुइकेगु याइ । छाय् धा:सा मेपिनि मस्तय्‌त लोभलालचय् फसेयाना थःगु स्वार्थ पूवंकेया नितिं नाजायज लँपु छ्यला फाइदा​ कायेगु, कमिशन बिया मेपिन्त परिचालन यायेगु, थजागु अपराधयात गाक्कं सँजाय बिया, दामेयाना जक त्वःतिइ ।

अथे जूसा, दलाल पिन्त कमिशनया लोभ क्यना दंक बुँ न्यायेगु ज्याय् संलग्न आप्रवासी बुँ खरीदकर्ता पिं नं ला अपराधि हे जुल । थ्व हे लजिक छ्यला: यक्व न्हापा हे झीसं धयागु खः कि झी नेवाः तय्‌गु बुँ दंक न्याना कायेगु ज्या नं अबोध मचातय्‌त चकलेट बिया हेय्‌काः फसेय यायेगु थेंजाःगु अपराध ज्या ख: । थजागु अपराधिक चालमार्फत बुँ तंका: च्वनेमा:गु समस्या गथे याना करेक्सन यायेगु धका झी नेवाः तसें विचाः यायेमाः। लोकं ह्वाःगु लहना ज्याझ्वलय् नं थ्व खँ धयागु दु । तर बुद्धि किलं नयेधुंकुपिं नेवाः तय्‌सं थ्व खँ धयागु छु खः, गजा:गु विचा: ख:, थ्व विचा: पाखे सोचेयायेत गथे यायेमाली धकाः सुं छम्हसिनं नं च्यूताः मतः।

यदि कमिशन बिया मचा न्यानाकाइपिन्त अपराधया सँजाय् व क्षतिपूर्ति पुइके ज्यू धा:सा, अबोध नेवा:पिन्त हेय्‌का: दंक बुँ न्यानाकाःपिन्सं नं सँजाय् व क्षतिपुर्ति पुइके मजिइ ला? थ्व खँ छित: ‘म्वा:मदुगु खँ’ धका मतिइ वने फु, तर बाँलाक्क विचा: याना स्वया दिसँ । थ्व छगू गम्भीर मुद्दा ख: । हथाय् चाया निर्णय यायेगु आवश्यक मजू ।

हिसाब भतीचा क्यने -

१० हजार धिबा या लगानि ३० दँ यात धा:सा गुलि जुइ? सामान्यतया अर्थशास्त्रं दच्छिया ३ निसें ५ % नाफा जुइ धाइ । तर तस्कं खतरा मोलेयात धा:सा २५% तक जुइ । यदि बार्षिक २०% नाफा लगातार जुल धाःसा ३० दँ लिपा करीब २४ लाख जुइ । तर नेवा:तसें म्यूगु जग्गाया भाः ५ करोड थ्यन । धायेबलय् बजार भा: कथं व छम्ह बुँ थुवाःनं उयागु थ:गु पुर्खौलि बुँ पाखें ४ करोड ७५ लाख फाइदा मेपिन्स नयाच्वंगु स्वया च्वनेमाल । थ्व लूटया पुसा गन दु ले धका स्वत धा:सा ३० दँ न्ह्य: दंक बुँ मिइकेत सुथय् नं बहनी नं ‘बुँ मियादिसँ, यक्व धिबा वल, यक्व धिबा वल’ धका उस्के उस्के याना बुँ म्यूकुम्ह दलाल व न्यानाकाःम्ह मनू खः ।

थौं या दिनय् व बुँ थुवाःयात यदि न्याय बियेगु जूसा बजा: भा: कथं ४ करोड ७५ लाख उइत हाकनं पुलेमाल । तर थजाःगु न्यायप्रणाली हलिमय् गनं मदु । अले थ्व ३० दँ दुने व बुँ ४म्ह ५म्ह सित मिइधुंकुग अवस्था जुयेफु । अथे जुया थथे क्षतिपुर्ति पुलेत सुं नं तयार जुइ मखु । थ्व खँ गुलि ब्यापक व गन थ्यंक स्वापु दु, छाय् न्यायोचित ख: धका सोचेयायेत अल्सिपिन्सं ‘म्वा:मदुगु खँ’ धका थजा:गु खँ न्यनेगु धैर्यता तक नं तइ मखु । छाय् धा:सा अर्थशास्त्रया ख्यलय् थ्व छगू बिलकुल न्हूगु कन्सेप्ट खः ।

वर्तमान अर्थशास्त्रया दायरा दुने मुलवासिया हक संरक्षण यायेगु व मुलबासिपिन्त जूगु अन्यायया क्षतिपुर्ति गथे याना पुलेगु धयागु कन्सेप्ट दयेका:त:गु मरु । तर थ्व कन्सेप्ट दया वइतिनि । थौं कन्हय् हे मजू सा नं १०-२० दँ वा ३०-४० दँ लिपा थजा:गु कन्सेप्ट सर्वब्यापी जुइतिनि ।

न्हापा न्हापाया चलन स्वयेगु ख:सा, म्हास्से याये मज्यूगु बुँ न्यायेगु मियेगु यात धाःसा मिइम्हेसित जक मखु न्याइम्हेसित नं सँजाय् बियेगु चलन न्हापा हे दयेका: त:गु दु । अजा:गु चलन जुया न्हापा न्हापा गुथिया बुँ मिइमखु । धर्म व समाजसेवाया नामय् फ्याना त:गु छेँ, बुँ, फल्चा, चुक, हिति, तुंथि, ख्य: आदियात अतिक्रमण याना निजि याइमखु । देगलय् छायात:पिं दुगु स्याना ला नइमखु । छाय् ले? पाप लाइ धाइ । तर पाप लाइगु छुं नं मखु । अथे याइपिन्त अबलय् या समाजं सामाजिक बहिष्कार या सँजाय् बिइ । अथे सँजाय बिइगु जुया अजा:गु अपराध जुइमखु । थौं कन्हय् थें धिबा पुइका सँजाय् बिइगु जूसा अथे याइपिन्त यक्व धिबा पुइकिइगु सँजाय् जुइगु खयेफु ।

यदि मूलवासी या बुँ स्वामित्व यात म्हासेयायेमज्यूगु सम्पत्ति कथं वर्गिकरण यात धाःसा नं थथे लालच बिया न्याना कायेगु ज्या दिना वनी । आः दंक न्याःसा नं लिपा यक्व दस्तूर पुलेमालीगु भय जुल धा:सा मनूतसें न्याना काइमखु । थथे जुइकेत कानूनया साथ कया न्हापा मिइधुंकुगु बुँया हाकनं दस्तूर पुइकल धा:सा नजीर च्वनी, अले बुँ म्हास्से जुइगु ज्या म्हो जुयावनी । मूलवासीपिन्सं म्यूगु बुँ धात्थें धायेगु ख:सा इमिके मिइगु अधिकार हे मदु । पुर्खाया सम्पत्ति धयागु लिपाया पुस्तायात हस्तान्तरण यायेत कायेगु ख: । थ:म्ह मिया म्हासेयाना नयेगु सम्पत्ति मखु । थर थ्व खँ मस्यूपिं नेवा:तसें धमाधम बुँ मिया ब्यूगुलिं झीथाय् आ: मूलबासिपिं वाथावाथा कनाच्वनेमा:गु ख: ।

यदि थथे मुलवासी अधिकारया सम्मान याना अबुया पालय् मियाछ्वयेधुंकुगु सर्वय् मात्तुमाला आ:या बजा:भा: कथं हिसाबयाना हाकनं धिवा वइगु जुल धकाः धाल धा:सा झीगु समाज गुकथं हिला वनी जुइ? धिबाया लोभय् लाल स्वालेस्वाले वयेक "ख: खः, जिमित अन्या जूगु हे खः" धकाः थौं कन्हय् या नेवाःतसे सः तयेत वइ ला? कि अबुपिन्सं मियाछ्वयेधुंकल आ: हालाच्वना छु याये? धका सुम्क च्वनाच्वनी जुइ ?

नेवा:तसें थ:गु मूलवासी अधिकारया नितिं स: तयेत घ्वासा बिइत वइगु आस जिं मयाना । छाय् धाःसा देय् न्यंक थःथःगु थासय् पहिचानया आधारय् राज्य कायेगु अभियान जोडतोड नक्सं जुया च्वंबलय् नं नेवाः तय्‌त मेपिन्सं वया "का, का, सकसिनं थःथःगु राज्य दावि यानाच्वन, छिमित म्वाः ला? छिमिसं नं दाबि या " धका: धायेवं बल्ल सः तया हल । मेपिन्सं जिमिगु राज्य थन थन दु, थन थन दु धका सिमाना दाबि यायेत धें धें बल्ला याना जूगु खंसा नं नेवा:तसें नेवा: राज्यया सिमाना थन तक धका: दाबि यायेत हे ग्यात । करपिन्सं छिमित थुलि राज्य का न्है धका: क्वःछिना प्लेटय् तया म्हुतुइ तक चम्चां नके थें याना बिइमहयेक नेवाः तसें थःपिं जाना जिमिगु क्षेत्र थ्व, थ्व, थन थन जिमिसं प्रशासन चलेयाये धकाः दावि तक नं मयाः।

अले थजाःपिन्सं थः अबु अजु पिन्त लालच क्यना लुतेयाना काःगु बुँ या क्षतिपूर्ति हजि धका धाये छालिइ ला? छालीगु आस मरु। तर मुद्दा ज्वना विचाः वहस यायेत झीत सुनां पने फै?

खँ थुइका दिसँ, मुसुकाया दिसँ ।

Monday, March 22, 2021

कोरोना भ्याक्सिन बारे थाहा राख्नु पर्ने कुराहरु

 कोरोना भ्याक्सिन बारे थाहा राख्नु पर्ने कुराहरु

Disclaimer : इन्टर्नेट स्रोत बाट प्राप्त

सबै प्राविधिक जानकारीहरु यो छोटो लेखमा उल्लेख गर्न संभव हुँदैन, इच्छुकहरुले त्यसबारे थप खोजीनीति गर्नुहोला, सामान्य र बुझ्नु पर्ने कुराहरु सरल तरीकाले बुझाउन सकियो भने पनि यो प्रयास सार्थक भएको ठानिनेछ ।

फाइजर, मोडर्ना, आष्ट्राजेनेका, नोभाभ्याक्स, कोभ्याक्स, सिनोभ्याक्स, जोन्सनएण्डजोन्सन आदि भ्याक्सिनहरु विश्वबजारमा कोरोना रोकथामको निमित्त करोडौंको संख्यामा वितरण भएको छ। फाइजर र मोडर्ना त्यो अभियानको अगुवा हुन ।

फाइजरको इतिहास हेर्ने हो भने यो कम्पनी साइडइफेक्ट हुने रसायन ब्यापारको सिलसिलामा मुद्दा र क्षतिपुर्तिको चपेटामा परेर सर्वाधिक जरिवाना तिर्ने संस्थाको परिचय बनाएको छ । जस्तो कि -

1998: Celebrex causing increased risk of heart attacks and strokes

2012: Chantix causing suicidal thoughts and severe psychological disorders

2012: Protonix causing kidney problems

2013: Effexor causing birth defects

2018: Depo-Testosterone causing strokes, blood clots, and heart attacks

यी केहि चर्चित उदाहरणहरु हुन, जसमा फाइजरका उत्पादनहरु रिकल गरीएको, तथा कम्पनीलाइ जरीवाना तिराएको थियो ।

त्यस्तै मोडर्नाको इतिहास हेर्ने हो भने यो त्यस्तो कम्पनी हो जसले यसअघि पहिला कहिल्यै कुनै खालको भ्याक्सिन अनुसन्धान वा विकास गरेकै छैन । क्यान्सर अनुसन्धान गर्दै गरेको संस्था एकदमै छोटो अवधिमा भ्याक्सिन अनुसन्धानमा संलग्न भएको मात्रै होइन कि, ९५% प्रतिशन सफल नतिजा निकालेको दाबिका साथ भ्याक्सिन उत्पादन र वितरण गर्दैछ । लाखौं करोडौं मानिसहरु मोडर्ना कस्तो कम्पनी हो, के मा यो कम्पनीको विज्ञता स्थापित छ भन्ने जानकारी शुन्य भएता पनि तिनको उत्पादन शरीरमा घ्वाप्प घ्वाप्प घोचाइ रहेका छन । 

कम्पनी इतिहासमा संसारमा यस्तो कुनै पनि कम्पनी छैन, जसको पहिलो उत्पादन नै यति ब्यापक प्रयोग गरीएको थियो । मोडर्ना कम्पनी किन त्यसरी फैलिन सफल भयो? त्यसपछाडि लुकेको कारण खोतल्ने हो भने जे थाहा लाग्छ, त्यसले तपाइको सातोपुत्लो उडाउने छ। 

विगतमा भ्याक्सिन अनुसन्धानमा वर्षौ वर्ष लाग्ने प्रक्रियाहरु यी भ्याक्सिन निकाल्ने कम्पनीहरुले ६० दिन भित्र सम्पन्न गरेको उपलव्धीहरुका फेहरिस्त फेला पर्छन, जसको पक्षबिपक्षमा स्वतन्त्र मुल्यांकन समेत भएको देखिदैन । त्यसैले ती संदेहास्पद छन् । 

यूरोपियन क्षेत्रमा धेरै प्रयोग भएको आष्ट्राजेनेका भ्याक्सिन लगाएपछि वृद्धवृद्धाहरुको मृत्युदर बढ्यो । त्यो भ्याक्सिनले रगत जमाएको आशंका रह्यो । करीब २० देशले तुरुन्तै त्यो भ्याक्सिन लगाउन रोक्का गरे पछि भ्याक्सिन बारे आशंका आगो सरी फैलियो । समाचार माध्यमले त्यस्तै खाले अरु समाचार भएको भए भ्याक्सिन 'प्रतिबन्ध' भयो भन्थे होला, तर यो भ्याक्सिनको सवालमा pause गरेको भनेर समाचार प्रसार गरे । शव्द चयन ध्यान दिनु होला ।

धेरै युरोपियन देशहरुले भ्याक्सिन लगाउन रोकेपछि, हतार हतार युरोपियन मेडिकल एजेन्सीको बैठक बस्यो । केहि घण्टाको बैठकपछि 'उक्त भ्याक्सिनको कारणले मृत्यु भएको वा रगत जमेको भन्ने यथेष्ट प्रमाण नभएको हुनाले भ्याक्सिन रोक्का गर्नु पर्दैन' भन्ने उर्दी जारी गरिदियो । के 'यथेष्ट प्रमाण' भनेको केहि घण्टाको बैठकले जुटाउने हो र? यसबारे खोइ अनुसन्धान भएको? खोइ विश्लेषण भएको? अहँ, बैज्ञानिक तथ्य, जानकारी, विश्लेषण, डाटा केहि उपलव्ध छैन । मात्र ढाकछोप र बहानाबाजी छ, शव्दजाल छ । मानौं कि जसरी होस भ्याक्सिन पहिला घोचीहालौं भन्ने हतार छ ।

यी त केही हालैका उदाहरणहरु मात्र हुन, यस्ता गतिविधिहरु अनगिन्ती छन । किन यस्तो हुँदैछ? बुझ्नु पर्ने कुरा यो हो । 

कोरोना रोकथामको नाउँमा दिन थालिएको मास भ्याक्सिन पश्चात देखिने असरहरु के के हुनेछन? 

भ्याक्सिनको बिरोधीले बिरोध गर्ने नै भए, तिनको कुरा नसुन भन्ने हरु धेरै छन । तर यहाँ भ्याक्सिन का समर्थक मात्रै होइन, आफै भ्याक्सिन विकास गर्न महत्वपूर्ण योगदान गरेका डा. गियर्ट भान्डन बोष्क समेत भन्न थालेका छन् । उनी आफै भ्याक्सिन विकास र अनुसन्धानमा लामो समय संलग्न संसार प्रसिद्ध ब्याक्तित्त्व हुन । उनी भ्याक्सिन विकास र सर्वसुलभ गराउन विश्वस्तरीय अभियान चलाउथे । बिल तथा मेलिन्डा गेट्स फाउण्डेशन, जस्ता भ्याक्सिन विकास र प्रचारमा महत्त्वपूर्ण लगानी गर्ने ठूला संस्थाहरुमा महत्वपूर्ण पदभार लिइ काम गरीसकेका वैज्ञानिक समेत हुन ।

- कम घातक भाइरस नियन्त्रणको निमित्त सबैलाइ भ्याक्सिन दिंदा त्यसले 'इम्यून स्केप'को अवस्था श्रृजना गर्ने खतरा छ, जसको कारण अनियन्त्रित विकोपको सामना गर्नु पर्ने दिन आउँदैछ । एउटा नभए अर्को, अर्को नभए अर्को भाइरस फैलिने बेलामा बारम्बार महामारी प्यान्डेमिक दोहोरिरहने खतरा छ।

- 'इम्यून स्केप' भनेको के हो? एक खाले भाइरस रोक्न प्रयोग गरीएको औषधिका कारण शरीरको प्राकृतिक प्रतिरोधात्मक क्षमता नष्ट भइ जाने प्रक्रियालाइ 'इम्यून स्केप' भनिन्छ । यस्तो भएमा भ्याक्सिनले रोक्न नसक्ने अन्य सामान्य कमजोर भाइरसले समेत ज्यानै जाने खतरनाक आक्रमण गर्न सक्छ । सामान्य ब्याक्टरियाले समेत जीवन हरण गर्ने खतरा हुन्छ । ती भाइरस ब्याक्टेरियाका असरहरु तिब्र रफ्तारमा फैलिने खतरा उत्पन्न हुने छ।

- भ्याक्सिनको अतिप्रयोगका कारण भाइरस आफै पनि भ्याक्सिनप्रतिरोधात्मक शक्ति विकास गरी झन शक्तिशाली बनी आउने खतरा छ।

- भ्याक्सिनोलोजीको सिद्धान्त अनुसार तिब्र संक्रमण फैलीरहेको अवस्थामा कमजोर प्रकृतिको वा कम प्रभावशाली भ्याक्सिन धेरै मानिसहरुमा एकैपल्ट प्रयोग गरीनु हुँदैन, किन कि त्यसले भाइरस नियन्त्रण गर्ने भन्दा पनि धेरै प्रकृतिको भाइरस छिटो छिटो विकसित हुने र फैलिने वातावरण बनाउने खतरा छ। भाइरस आफै म्यूटेट हुँदै सुपर भाइरस को विकास हुने खतरा पनि छ, जसले सम्पूर्ण मानव अस्तित्त्व नै नामेट पार्न बेर छैन ।

- नन एसिम्पटोमेटि क्यारिअर (न्याक) अर्थात लक्षण नदेखिएका संक्रमित बिरामीहरु भाइरस संक्रमणका प्रमूख संवाहक हुन्छन । भ्याक्सिनको चरम प्रयोगका कारण यस्ता 'न्याक' हरु जताततै हुने हुँदा तिनका कारण भाइरस फैलिएर महामारी हुने संभावना झनै बढ्ने खतरा छ।

- कोरोनाभाइरस आफै १० घण्टा भित्र नयाँ स्ट्रेनमा परिवर्तन हुने क्षमता राख्दछ । अहिले सम्म हज्जारौं फरक स्ट्रेनका कोरोनाभाइरस बैज्ञानिकहरुले फेला पारीसकेका छन् जुन मध्ये करीब आधा दर्जन महामारीको रुपमा फैलिएको हो, तर भ्याक्सिनले यदि रोकथाम नै गर्न सक्यो भने एकथरीको भाइरस मात्र रोक्न सक्छ, बाँकी अरु थरीको लागि छुट्टै भ्याक्सिन चाहिन सक्छ । त्यसरी फरक फरक स्ट्रेनका भाइरसको निमित्त छुट्टाछुट्टै भ्याक्सिन लगाइ रहन सम्भव नहुने अवस्था छ।

- यी कारणहरुले गर्दा डा. बोष्कले WHO लाइ भ्याक्सिन लगाउने कार्य संसारभरी तुरुन्त रोक्न सार्वजनिक आव्हान गरेका छन्  । उनले आफैले यूट्यूबमा भिडियोमा बोलेका छन, 'भ्याक्सिन बारे सार्वजनिक बैज्ञानिक बहस गराउ, मेरा बैज्ञानिक प्रश्नहरुको बैज्ञानिक जवाफ सर्वसाधारणलाइ जानकारी गराउ, म जहाँ भन्यो त्यहिं आएर बहस गर्न तयार छु । करोडौं करोड प्रोफालइटिक भ्याक्सिन बाँडेर त्यस मार्फत तिमीहरुले ल्याउन लागेको काल-महामारी र रोगब्याधी को सुनामी तुरुन्त बन्द गर' । तर उनको आग्रहको सुनुवाइ भइरहेको छैन, उनको भिडियो तपाइले खोजेर हेर्न सक्नु हुन्छ । यूट्यूबले उक्त भिडियो खोज्न गाह्रो पारेको हुन सक्छ वा लुकाउन वा हटाउन सक्छ, त्यो बिचार गर्नुहोला ।

- अहिले संसारभरी बाँडीरहेको भ्याक्सिनहरु वास्तवमा 'मान्यताप्राप्त भ्याक्सिन' होइन । यी भ्याक्सिनहरुको सम्पूर्ण परिक्षण गर्न भ्याइनसकिएको हुँदा 'आकस्मिक प्रयोजन अधिकार' (Emergency Use Authorization) मात्र दिइएको छ। यस्तो भ्याक्सिन भनेको अति खतराजन्य समुहको निमित्त मात्र प्रयोग गर्नु पर्नेमा सर्वसाधारणहरुलाइ चकलेट बाँडे झै भ्याक्सिन बाँड्नु उचित उपाय मान्न सकिदैन ।

- भ्याक्सिनका असरहरु बारे तथ्य र तथ्यांक लुकाइएको छ । लुकाइएको तथ्यांकहरु बाहिर निकाल्न खोज्नेहरुलाइ दुरुत्साहित गर्ने, दण्डित गर्ने, दबाबमा राख्ने कदमहरु चालिएको छ । भ्याक्सिनका कुराहरु स्वास्थ्यजन्य नभइ, राजनीतिक कुरा सरह छानिने वातावरण बनेको छ, जुन उचित मान्न सकिदैन ।

- भ्याक्सिनका पक्षमा बैज्ञानिक जानकारी स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरी बलियो वकालत गर्न कुनै वैज्ञानिक अगाडि सरेका छैनन । प्रशासनिक कार्यभारमा जीवन विताएका एन्थोनी फाउसी जस्ता मानिसहरु 'I believe' भन्दै भ्याक्सिनको वकालतमा ब्यस्त छन। बुझ्नुहोस 'I believe' भन्ने कुरो विज्ञान होइन, धर्म, विश्वास वा आस्था हो। कसैले विश्वास गर्दैमा वा नगर्दैमा तथ्य फेरिदैन । विज्ञान विश्वासमा होइन तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ।

- इजरायलका सरकारी तथ्यांकको बिश्लेषण गरेपछि त्यहाँ भ्याक्सिनले बृद्धबृद्धाहरुको मृत्युदर पहिलाको तुलनामा ४० गुणा बढाएको देखिएको दाबि गर्दै, यसरी भ्याक्सिन लगाउने कार्यलाइ हिटलरको आमहत्यासित तुलना गरी लेखिएको लेख childrenhealthdefense . org मा प्रकाशित भएको थियो । डा. हाइम यतिफको त्यो लेख मूलस्रोत लगायत इन्टर्नेटमा अचेल खोज्न निकै मुश्किल छ। गायब नै पारीएको हो वा के हो थाहा छैन । तर healthfeedback . org मा त्यो लेख भ्रम दिने विश्लेषण हो भनी खण्डन प्रकाशित छ, तर मरेको तथ्यांक गलत हो भन्दैन, मरेको घटनालाइ भ्याक्सिनसित जोड्न यथेस्ट समय पुग्दैन भनी बचाउ गर्न खोजेको प्रतीत हुन्छ । उक्त लेखमा यूवा पुस्ता समेत भ्याक्सिन लगाएको केहि समयपछि अकस्मात मरेको संख्या अत्याधिक बढेको भनी उल्लेख गरीएको थियो । विश्लेषण, दोषारोपण वा बचाउ तर्कना जे जस्तो गरेपनि भ्याक्सिन लगाएकाहरु अप्रत्यासित मरेको घटना घटीरहेकै र'छ त!! मर्नेको संख्या बढीरहेकै रहेछ त !!

- इटालीमा भ्याक्सिन लगाएका २ महिना पछाडि ६० पुरुषहरुको धातु परिक्षण गर्दा ती मध्य कसैको धातुमा पनि जिवित शुक्रकिट फेला परेन । अर्थात ती सबैले पुंसकता गुमाएको आशंका गरीएको छ। भ्याक्सिन कै कारण हो वा अन्य कारण हो, त्यो जानकारी उपलव्ध छैन ।

- अमेरिकामा भ्याक्सिन लगाएका धेरैले भ्याक्सिन पछि सामान्य ज्वरो दुखाइ आदि अनुभव गरेपछि स्थीति सामान्य भएको बताएका छन । तर त्यसपछि उनीहरु आफुलाइ निकै सबल, फुर्तिलो, दुखाइरहित र पहिला पहिला देखिने सामान्य स्वास्थ्य समस्याहरु, जस्तो कि, टाउको दुख्ने, हात खुट्टाको मांसपेशी दुख्ने, कम्मर दुख्ने, पिडुला दुख्ने, छिटो थाक्ने, आदि समस्याहरु पनि गायब भएर गयो भन्नेहरु फेला परेको छ। सतहीरुपले हेर्दा यस्तो हुनु राम्रो भएता पनि, किन यस्तो भयो, शरिरको दुख थाहा पाउने स्नायू प्रणाली नै भ्याक्सिनले निकम्मा बनायो कि भन्ने आशंका गर्न सकिन्छ । त्यसो भएमा सामान्य समस्या पनि थाहा नपाएर भित्रभित्रै जटील समस्या बन्ने, वा क्यान्सर विकास हुने खतरा छ ।

- भ्याक्सिन बारे प्रश्न र आशंका उठाउनेहरुलाइ पारदर्शी ढंगले चित्तबुझ्दो जवाफ दिन कोही पनि अग्रसर हुँदैनन । तर तिनलाइ कन्सपिरेसी थ्यौरिस्ट भनेर आरोप लगाउने र तिनका विचारहरु दादागिरीपूर्ण तरीकाले खारेज गर्ने चलन संसारभरी ब्याप्त भएको हुँदा यो विषयमा सार्थक स्वस्थ बहस हुन सकीरहेको छैन । जर्ज ओरवेलले भने झै विचार नियन्त्रण गर्ने प्रहरीहरु 'फ्याक्ट चेकर'को भेषमा फरक विचारमाथि दमन र सेन्सर गर्न सबैतिर सक्रिय छन् । आपराधिक सरकारहरु, ओखति कम्पनीहरु, संचार र सामाजिक सञ्जालका गिरोही संयन्त्रहरु एक ढिक्का भइ स्वतन्त्र र क्रिटिकल थिंक गर्ने विचारकहरुलाइ 'षडयन्त्रको सिद्धान्त प्रतिपादक' आरोपले अपमान गर्दै वहिष्करणमा पार्ने दुषित राजनीति गरीरहेका छन् ।

- अब त झन २ मात्रा भ्याक्सिन पर्याप्त नहोला, ३ मात्रा भ्याक्सिन लगाउनु पर्छ भन्न थालेका छन - भन्ने मान्छे बिल गेट्स हुन, जो कुनै मेडिकल वा केमिकल साइन्स पढेका मान्छे होइनन। कम्प्यूटरमा सफ्टवेर अपडेट बेला बेलामा गरीराख्न पर्छ भने झै मान्छेको जिउमा भ्याक्सिन घोच्दै अपडेट गरीराख्न पर्ने अवस्थामा विश्वलाइ धकेल्ने र यसबाट अनन्तकालसम्म पैसा दोहन गर्ने endemic (pandemic होइन) अवस्थामा संसार लैजाने नीतिगत योजना फाइजर कम्पनीको बोर्ड मिटिङको ट्रान्सक्रिप्टमा फेला परेको छ। यसबाट प्रमाणित हुन्छ, यो भ्याक्सिन कुन उद्देश्यबाट प्रेरित रहेछ । 

- 'कर्मको फल भोग्नै पर्छ' भन्ने बुद्ध दर्शनको प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त हो । आजका मानव समुदायले सचेत सोचविचार गरेन भने त्यही बुद्धबचन फेरी एकपल्ट सार्थक हुने संभावना छँदैछ । भ्याक्सिनले रोगब्याधी र मृत्युलीलाको महामारी ल्याउदैछ भनी डा. बोष्कले यतिकै चेतावनी दिएका छैनन । अनुमान गर्न सकिन्छ कि- आगामि ५ बर्ष भित्र देखिन सकिने छ कि -

१) - भ्याक्सिन नलगाउने समुहको दाँजोमा भ्याक्सिन लगाउने समुह-समुदायमा मृत्युदर धेरै गुणा बढेको हुने छ ।

२) - मृत्यु दर अत्याधिक बढ्ने कारणले घर जग्गा को बजार भाउमा भारी गिरावट आएको हुने छ ।

३) - नयाँ नयाँ संक्रमणको कारण लकडाउन, कर्फ्यू जस्ता सरकार प्रायोजित निषेधहरु बारम्बार दोहोरिएको हुने छ।

४) - संचार माध्यमहरुले भ्याक्सिन लगाउन नमान्ने मानिसहरुका कारण मृत्युदर बढेको तथा भ्याक्सिन लगाएर मानिस बचाउने प्रयासहरु सफल हुन नसकेको गलत बिश्लेषणहरु प्रचार गरीरहेको हुने छ।

५) - खाद्यान्न उत्पादन तथा वितरण प्रणालीहरु लकडाउन आदिका कारण गोलमाल भइ जाने छ, नतीजास्वरूप बजारमा खाद्यान्न अभाव हुने छ, आफुले खानको लागि आफैले उत्पादन गर्न बाध्य हुने अवस्था आउने छ।

६) - सरकारहरु जनतालाइ राहत बाँड्न बाध्य हुने छ। जनतालाइ बाँड्ने पैसा वा राहत आर्जन गर्न अर्थतन्त्र बलियो नहुँदा मुद्रा अवमुल्यन गर्न बाध्य हुने छ। मगन्ते अर्थतन्त्र झन ब्यापक हुने छ।

७) - सरकारी राहत नै राजनीतिको केन्द्रीय मुद्दा बन्न गइ उत्पादनशील अर्थतन्त्र नै गौण मुद्दा बन्दै जाने छ।

८) - अत्यधिक मृत्युदरका कारण स्टक मार्केट, पेन्सन फण्ड, करप्रणाली आदि सबै धमाधम टाठ पल्टिने अवस्था आउने छ, बचत तथा संचित रकमहरु पनि मुद्रास्फितिको शिकार भइ बेहाल हुने खतरा छ।

९) - यी यावत कारणहरुले गर्दा संसारभरी ब्यापक घोचिदै गरेको भ्याक्सिनले संसारको अर्थतन्त्र नै धराशायी पार्ने तर्फ विश्वलाइ घचेटीरहेको छ । तर यी विषयहरुमा सार्थक बहश तथा बौद्धिक छलफललाइ पूर्णतया निषेध गरीएको अवस्था छ, जुन माथि पनि उल्लेख गरी सकिएको छ ।

यी कारणहरुले गर्दा अहिले भ्याक्सिनको समर्थन गर्ने वा नगर्ने भन्ने निर्क्यौलमा पुग्ने कुरा एक किसिमले तपाइको बोद्धिक क्षमताको परिक्षण पनि हो, किन भने, तपाइले भ्याक्सिन बारे सहि जानकारी हासिल गरीसकेपछि 'म भ्याक्सिन लगाउँछु' भन्ने निर्णय गर्नको लागी तपाइ आफैंले आफ्नो खोपडीबाट बुद्धिको भाँडो झिकेर पहिला फाल्नुपर्ने हुन्छ । 

तैपनि विद्वान भनाउँदा, जानेबुझेको मान्छे को परिचय बोकेका अधिकांश पठित ब्यक्तित्त्वहरु 'भ्याक्सिन छिटो पाइए हुन्थ्यो' भन्ने मानसिकतामा रमेका छन् । यस्तो किन त? भन्दाखेरी, स्पष्टत: भ्याक्सिनको असर र खतराहरु बारे ती ब्यक्तित्त्वहरु यथेष्ट जानकार छैनन । ढाकछोप संजालको कुकर्म र परिक्षणकालीन प्रविधिको खतराहरुमा ठुलाठुला कम्पनीहरु, देशहरु, सरकारहरु र तिनका मतियारहरुको मिलेमतो कुन हदसम्म गहिरो छ भन्ने आँकलन तिनले गर्न सकेका छैनन । डा. बोष्क जस्ता सहि जानकारी दिन उद्दत सयौं हजारौं विज्ञ र बैज्ञानिकहरुका विचारहरु किन र कसरी दमन र निषेध गरीएको छ भन्ने तिनले बुझ्न सकेका छैनन ।

एक समय आउनेछ, प्रायोजित विज्ञान, झूठ र भुलभुलैयामा आधारित सिद्धान्तहरु प्रचार गर्ने कथित विज्ञहरु, सहि विज्ञानमाथि निर्मम हमला गर्ने आधिकारिकहरु - यी सबैको भण्डाफोर हुने छ। त्यो समयसम्ममा आज भ्याक्सिनको नाउँमा गलत तत्त्वहरु मानिसको शरिर शरिरमा घोचेर मृत्युरोपण गरीरहेकाहरु समेत अधिकांश आफ्नै कर्मको शिकार भइसक्ने छ, जसको नतिजाका केहि अंशहरु माथि पनि उल्लेख भइसकेको छ।