नेवा: स इन्टरनेट रेडियो

Thursday, February 3, 2022

कर पुलीगु नेपालमण्डल व सेनाया ब्यारेक

कर पुलीगु नेपालमण्डल व सेनाया ब्यारेक


डा.रोशन श्रेष्ठ

मचाबलय् सेना पुलिसया ख्वा: स्वयेगु धैगु दुर्लभ । ईमित खंकेत कि छुं त:धंगु अपराध जुइमानी, कि मखुसा गनं तापाक्क वनेमानी । जि स्वनिग: पिने जूबलय् या खँ अथे ख: ।

लिपा जि स्वनिगलय् च्वं वया । थन वयेधुंका धा:सा धुच्चा पतिं सेना पुलिस खनीगु । सुथय् त्य:लं द्य:थाय् वं सां नं ब्यायाम धका सिपैं त लँय् ब्वाँय् ब्वाँय् जुयाच्वंगु खनी । न्हिनय् स्कुल वा सनिलय् बजार वं सां नं थाय् थासय् सिपैं त च्वनाच्वंगु खनी । वं वं थाय् सिपैं त खना जि अजु चाल ।

मतिइ वल कि ‘थ्व थासय् अपराधि खुँ डाका बलत्कारी त जक च्वनीगु कि छु थें? छाय् थुलिमछि सिपैं त थन तयात:गु?’
छम्ह त्वालय् च्वंम्ह हेडमास्टर ककायाके न्यना । ‘जताततै आर्मी पुलिस देखिन्छ, किन होला ? यहाँको मान्छे चोर डाँका धेरै छ हो?’

वयकलं कनादिल “अथे मखु, थन लिक्क यक्व ब्यारेक त दु, अन तालिम सालिम याइगु जुया इपिं हे बरोबर ब्यारेकं पिहाँ वइगु जुया लँय् सिपैं त यक्व खनीगु ख: । थन खुँ डाँका धयापिं सुं नं मदु । थन ला छेँय् छेँय् तालं ग्वयेगु ता: हे मदु । तालं हे ग्वयेम्वा: । थन छुं नं तनी मखु । थज्यागु थासय् खुँ डाँका दइला?”

वय्‌क:या खँ न्यना जि त्वा: छचा: चा:हिला स्व:वना । धात्थें हे ख:का । सुयाँगु हे छेँय् नं तालं ग्वयेगु मदु । जिमिगु छेँय् नं ता: ग्वयेगु मदु धका अबलय् तिनि होस दत । ता: हे ग्वये म्वा: खनी सा । थन खुँ डाका मदु खनीसा धका जिगु मनय् सन्तोक जुल ।

यक्व दँ लिपा, छन्हु छम्ह नां धाये मय:म्ह छम्ह मयजुं न्ह्यसं न्यना दिल -
“रोशन! स्वनिगलय उल्लि मछि ब्यारेक त दयेका: त:गु दु । छाय् स्यू ला? नेपालय् माओबादि आन्दोलन जुइ न्ह्य: स्वत धा:सा बच्छि स्वया नं अप्व: सिपै त नेवा:त घेरे याना च्वंच्वंगु खने दु । इपिं नेवा:त खना सिक्क ग्या: जुइ । मखुसा नेवा:त च्वंगु थासय् जक उलिमछि सिपैं त छाय् तये माल? ”

ख: । नेवा:तय्‌त जक घेरे याना मोर्चा दयेका च्वंच्वंगु जुया नेपा:या सिपैं त पश्चिमं माओबादीतय्‌सं लडाइ याना ह:बलय् ल्वाये मफुत धका झीसं खन ।

अले उकेंया मेगु पक्ष नं दु । व ख: नेवा:तय्‌गु थाय् नेपा:या खस-बर्मू सरकारया नितिं लुँया खेँय् थ्वकिम्ह माखा थें नं ख: । छाय् धा:सा नेपालय् गुलि नं कर संकलन जुइ, उकिंया ७५% कर नेवा:तय्‌गु थाय् (नेपाल मण्डल व पिने पिने नेवा:बस्ति च्वनाच्वंगु थाय्) पाखें वइगु ख: । करीब १८% ति कर मधेस-तराइ पाखें वइगु ख: । थ्व कर पाखें व:गु या ८०-९०% धिबा कर्मचारी पिन्त तलब नकेत फुका च्वंगु ख: । थूसिइ निसें १००% हे कर तलब नकेत फुकिइगु बजेट वल ।

नेवा:तय्‌गु थासय् व मेमेथाय् बिकास यायेत धका सरकारं खर्च याइगु धिबा दक्वं धयाथें बिदेशी अनुदान, दान, दयामाया या लिच्व: ख: । ऋण कया नं बिकास याइ, व ऋण धा:सा दक्वं नेपा:मिया छ्यनय् लाइगु ख: ।

धायेबलय् कर धका झीसं पुलेगु व झीगु थासं सरकारया म्हिचाय् वनीगु धिबा दक्वं नेपाल सरकार व कर्मचारीपिन्सं नइगु आहारा जुयाच्वंगु ख: । कर्मचारी तन्त्रय् स्वत धा:सा ८०% ति खस-बर्मू दु ।

थथे धायेबलय् मोटामोटी कथं नेपालया करप्रणाली धयागु नेवा:आदिभुमियात लुटे याना खस-बर्मू पिन्त पोसेयायेगु प्रणाली ख: । यदि नेवा:तसें कर बहिष्कार अभियान यात धा:सा, अथवा, जिमिगु थासय् कर काये दैमखु धका करमुक्त क्षेत्र दयेकल धा:सा नेपालया कर्मचारीतन्त्र तलब हे नये मखना क्व:दली ।

तर नेवा:तसें अथे करबहिष्कार आन्दोलन याये फै मखु । छाय् धा:सा नेवा: बस्तिया छचा:खेरं सैनिक ब्यारेक, प्रहरी तालिम केन्द्र, सुरक्षा अफिस आदि तया त:गु दु । निगु मेजर नेवा:बस्तिया दथ्वी छगू कि छगू सेना ब्यारेक तया त:गु हे दइ । थ्व धयागु नेवा:बस्ति-नेवा:बस्ति दथुइ सामरीक सम्बन्ध त्वा:थलेगु नीति ख: । नेवा:तय्‌त सामरीक एकता याये मफयेकेगु नीति कथं थथे नेवा:बस्ति लिक्क लिक्क सेनापुलिस तैनाथ यानात:गु ख: । थ्व खँ नेवा:बस्तिया नक्सा व सेना पुलिस ब्यारेकया नक्सा व बस्ति बस्ति स्वाइगु लँपुया नक्सा नापं तया स्वत कि तप्यंक खने दै ।

ब्यारेक त अथे तयात:गु मतलब छु धा:सा यदि सामरीक रुपं नेवा:तसें बिद्रोह यात धा:सा २० मिनेट दुने सैन्य दमन याये फयेक सेनापुलिस तैनाथ यानातयेगु नीति ख: । उकिसनं नेवा:तय्‌सं सेना पुलिस या जागीर यायेमय: अले नीतिगत तहतक नेवा:त थ्यं नं मथ्यं । छम्ह निम्ह च्वय् थ्यंपिं नेवा: दुसां तवि इपिं नेवा:भावना मदुपिं व नेवा:समाज सामरीक नीतिया शिकार जुयाच्वंगु वा:मचा:पिं हे ख: । थथे जुया थपाय् धंगु सामरीक थ्रेटयात नेवा:तय्‌सं वा: चायेके मफु ।

अर्थात, ची हाकलं धायेगु ख:सा “नेपालया सैन्य संरचना नेवा:तय्‌त कजेयायेगु उद्देश्यं दयेका त:गु दु, उकिं या छगू हे जक कारण थ्व ख: कि नेवा:तय्‌गु आदिभुमि खस-बर्मू सरकारया कर म्हयेगु उद्योगस्थल ख:।”

साभार-  रोशन श्रेष्ठजुया फेसबुक पेज पाखेँ 

Sunday, January 30, 2022

गय् जक सोझा पिं धयागु का थुपिं? हेत्तेरी ।


गय् जक सोझा पिं धयागु का थुपिं ? हेत्तेरी ।

- डा.रोशन श्रेष्ठ   

चेपाङ व नेवा तये दथुइ समानतायात कया भाजु रोशन श्रेष्ठं च्वया दिगु छगु अनुसन्धानात्मक च्वसु - ब्लगर

(... यक्वसिनं मस्यूगु खँ छु ख: धा:सा चेपाङ धयापिं नेवा:त नाप जेनेटिकल्ली दकलय सत्तिइपिं जनजाति नं ख: । नेवा: बस्तिया ज:ख: जंगली जीवन हनीपिं चेपाङ समाज या इतिहास बाँलाक्क अध्ययन जूगु मदु । तर इमिगु भाय् व DNA या छुं छुं अध्ययन धा:सा जूगु दु । नेवा: मौलिक खँग्व: व चेपाङ मौलिक खँग्व: दथुइ २८ प्रतिशत खँग्व:त ज्व:ला: धका भाषाशास्त्रिपिन्सं धा:गु दु । (स्वयादिसँ वारेन ग्लोवरया च्वसू त)। जब कि चेपाङ व नेवा: दथुइ सामाजिक अन्तरसम्बन्ध मदु । अथे जू सा अहम न्ह्यस: थ्व दु कि - सामाजिक अन्तर्सम्बन्ध मरुसां तबि २८ प्रतिशत मछिं मौलिक खँग्व: गय् जुया: ज्व: लात? ..)

छम्ह थेकदार गामय् वइ । मिखाय् चस्मा, ल्हातय् घरी, म्हिचाय् सुर्य चुरस बट्टा, अले चत्त नक्सां फिल्तर दू पत्तिइ चुरस फ्वाँय् फ्वाँय् साला: कुँ ल्ह्वया च्वनिइ । गामय् न्हूम्ह मनू खन कि अथें हे हुल मुनिइगु थासय् थज्याम्ह मनू वयेवं छु माल । ४म्ह ५म्ह छक्वलं मुं वइ ।
'के छ भाइ?' थेक्दारं छक्वलं न्यनी ।
 मुं वइपिं छुं धाये मछा:सें वास्यां न्हिली ।
'चकलेट खाने?' थेकदारं चकलेत इना बिइवं मेपिं नं हुरुरुरु मुं वइ ।
 मनू हूल मुनेधुंका: गामय् भतिचा बल्लापिं थें च्वंपिन्त थेकदारं न्यनी ।
'के काम गर्छौ भाइ? काम गर्ने हो?'
 'पाए त गर्ने हो नि । के काम हजुर?'
 'बाटो खन्ने हो । कमाइ राम्रो हुन्छ । ल गर्ने भए भन । कति जना छ ?'
 'कति जना चाहिने हजुर?'
 'चाहिन्छ २०-२५ जना । आइमाइ बच्चाहरु हुँदैन । बाटो खन्ने काम हो, अल्लि गाह्रो छ ।'
 'लु हामी त गर्ने हजुर । के दिन्छ?'
 'खान बस्न सबै थेकदारले दिन्छ । काम सक्केपछि हिसाब गरेर पैसा दिन्छ ।'
गामय् च्वं पिन्सं थ:थ: ख्वा: स्वया: इमिगु थ:गु भासं क्वालक्वाल खँ ल्हाइ । थेकदारं हाकनं धाइ ।
'ल म भोली आउँछु । को को काम गर्ने हो सल्लाह गरेर कति जना छ भोली भन्नु । काम गर्न जाने भए पर्सि नै लान्छु ।'
गामय् बल्ला:थें च्वंपिं दक्व ल्यायम्ह व बाज्य:वंपिं ज्या यायेत तयार जुइ । कन्हय् खुन्हु थेकदार या ल्यू ल्यू वनी । अले लँ चायेकेगु दुर्गम गामय् वना टहरा दयेका: च्वनी । अन थ्यनेवं मेम्ह थेकदार नाप लाका बिइ । न्हापायाम्ह थेकदार बेपत्ता जुइ । 
मेम्ह थेकदार नं पासा थें हे । तस्कं न्ह्यइपुक खँ ल्हायेमा:म्ह । थुया नयेत सिलावरया बसजा: थेकदारं हया बिइ । गामय् चाया थलयात म्हालासाला यानां छ्यलेमा:पिन्त सिलाबरया न्हू बसजा: ब्यूबलय् ,ओहो...., ज्यामित सकलें दंग जुल । व हे थेकदारं दाल जाकि आलु चि बोरा बोरा हयाबिइ, मसला नं हयाबिइ । गामय् बाँलाक्क भ्याकुर तकं नयेमखंपिन्त जाकिया जा, आलु तरकारी व दाल, अले मसला तया नये खंबलय् मेगु छु माल? तस्कं लय लय ताया त्यंक त्यंक नइ । देनेत पालया ब्यवस्था नं थेकदारं हे यानाबी । गामय् सु व घाँय या पौ चिनात:गु छेँय् च्वनेमा:पिं, व नं वा वल कि न्ह्याबलें ज्वया व: । छफुति ल: ज्वयामवइगु पालया दुने च्वने खंबलय् मेगु छु माल? स्याउला माला मिया हया ज्यामितसें हे देनेत थाय् दयेकल ।
स्वन्हु प्यन्हु तक ज्या नं छुं याये म्वाल । पाल तयेगु, देनेगु थाय् दयेकेगु, साक्क ज्वरेयाना नयेगु, अले आरामं देनेगु, तस्कं मस्ति यात इमिसं । छुं दिं लिपा निसें ज्या शुरु जुल । सुथय् दँसां निसें बहनिइ ख्यूं मजूतक इमिसं नुग:तया ज्या याइ । थेकदार नं इमिगु ज्या स्वया लय् ता: । नये त्वने व देने दया इपिं नं लय् ता । जाकि आलु दाल मफुनिबलय हे मेगु बोरा थेकदारं हये धुंकिइ । ज्यामितसें नं गथे धाल अथे ज्या यायां ६ ला बित । ६ ला दुने इमिसं यक्व हे लँ म्हुल ।
खुला लिपा छन्हु थेकदार ख्वख्वं वल । इपिं दक्वं अजु चाल । दक्वं नापं मुना न्यन, छाय् छु जुल?
थेकदारं ख्वख्वं धाल -
'थ्व लँ म्हुइगु ज्या कया जि बरबाद जुल । जिगु धिबा नं दक्वं फुत । जित: घाता जुल । जि नांगा जुल । बरबाद जुल ।'
मस्त जुया ज्या यानाच्वंपिन्त तुफान व:गु थें जुल । सुनामिं बस्वा:थें जुल । सुनां नं छुं न्ववाये मफुत । छम्हसिनं तीजक न्यन ।
'आ: झी छु यायेगु ले?'
थेकदारं धाल - 'आ: झी छु यायेगु? आ: कन्हय निसें ज्या यायेमखुत । धिबा नं वइ मखुत । जि बरबाद जुल ।' थथे धाधां हि हि लना ख्वल ।
ज्यामिपिं दथुइ थ:थ: खँ जुइ ।
 'झीत ज्या याना धिबा नं बिइ धा:गु मखुला?'
 मेम्हसिनं धाइ
 'अपाय् च्व द्य: थें भिं म्ह थेकदार ख्वया च्वन । जित नं ख्वये मास्ते वल ।'
 मेम्हसिनं धाइ
 'उइके हे धिबा मदु हँ । झीसं गथे ति धायेगु?'
 मेम्हसिनं धाइ
 'धिबा ति धका: छक्व: धाये नु रे ।'
इमिगु भासं इमि खँ ल्हाना च्वनीबलय् थेकदार गब्लें तस्स: गब्लें चिस्स: याना ख्वया हे च्वनी । ख्वयाच्वंम्ह थेकदारयात 'धिबा ति' धका सुनां नं धाये छाली मखु ।
छम्हसिनं तीजक धाइ
 'जिपिं छु याये ले साहु जि?'
थेकदारं धाइ - 'स्व: छिमिसं उल्लिमछि दु:ख सिया: ज्या: यागु खना जि नुगलं सह यायेमफुत । जिं जिगु घडि नं मियाछ्वया । अंगू नं मियाछ्वया । दक्व मिया: थुलि धिबा ज्वना वइगु दु । थ्व हे धिबा छिमित इना बिइ । छिपिं आ: म्वाल, थ:गु गामय् हे हुँ ।' थथे धाधां हाकनं थेकदार ह्वाँय् ह्वाँय् ख्वइ ।
'म्वाल म्वाल साहु, ख्वयेमते । देवं हे झीत दु:ख बिल । छु याये?' छम्ह ज्यामिं उल्ता साहुयात हेयकिइ । साहुलं उइके दुगु धिबा सकसितं इनीबलय म्हतिं ५०० तका थ्याइ । ५०० तका दाँ ज्वना ज्यामिपिं छेँ लिहाँ वनेत वनी ।
लँ दथुइ थ्यंबलय् छम्हसिनं धाइ
'मजिल, झी ६ ला मछिं ज्या याना आ: लिहाँ वनेबलय् थथे पुलांगु वस:फिनां छेँय् वनेगु ला?'
 'ख: ख: वस: छजू ला न्हूगु हे फी माल'
अले सकलें छगू बजारय् वना वस: छजू छजू न्याइ । हूल मुनां वस: न्या:व:पिन्त पसल्या साहुजुं न्यनी - 
'छिमिला मोहनी वल कि छु?'
 'मखु साहु । लँ म्हुइत वना वयापिं । जिमि साहु द्यात हँ धका थुलि धिबा बियाहल ।'
अथे खँ ल्हाल्हां थ:गु धिबा फुका वस: छजू छजू न्हू पुना इपिं दक्वं गामय् लिहाँ वनी ।
६ला तक लँ म्हूपिन्त ५०० जक ज्याला बिल हँ धका न्हाय्‌पं न्हाय्‌पं जुजुं छम्ह पत्रकारतक थ्यनी । व पत्रकारं गां म्हसिइका अन च्वंपिन्त न्यं वनी ।
'धात्थें ख:ला? छिमित ६ ला ज्या संका ५०० दां जक बिल हँ ??'
 'ख:'
 'अले छिमिसं थुलि धिबां मगा: धका मस्यू ला?'
 'स्यू'
 'अले छाय् ले जिमित ज्याला हजि, गाक्क धिबा हजि धका मधायागु?'
 'बिचरा थेकदार साहु, वइके हे धिबा मदु । जिमित गनं बिइ? दुसा ला जिमित बि हे बिइ नि ।'
 'छिमि साहुयाके धिबा मदु धका गथे सिल?'
 'बिचरा थेकदार साहु, घाता जुल धका गुलि ख्वल । गजा:उ भिम्ह साहु । जिमित न्हिं न्हिं साक्क साक्क जाकिया जा नकल । उइके धिबा दुसा ला बि हे बिइनि । उयागु थ:गु घरी, अंगु मिया दक्व जिमित बियाहल ।'
थथे तस्कं सोझापिं ज्यामि पिन्सं इमि थेकदार साहुजुं इमित ख्वया नातक याना थगे यात धका छफुति नं विश्वास मया । बरु अजा:म्ह द्य:थें जा:म्ह थेकदारयात नाग:तुग: धाल धका: पत्रकारयात हे ब्व:बिल । 
थ्व काल्पनिक बाखँ मखु । थ्व धात्थे जूगु घटना ख: । थ्व घटनायात कया छगू डकुमेन्टरी नं दयेकुगु दु । जिं व हे डकुमेन्टरीया आधारय् थ्व बाखँ च्वयागु ख: । अले व ज्यामिपिं दक्षिणि धादिङय् च्वनीपिं चेपाङ त ख:।
अथे यक्व सोजा जुल कि नं थगेयाये अ:पु । डकुमेन्टरी स्वयाच्वनेबलय् 'गय् जक सोझा पिं धयागु का थुपिं? हेत्तेरी ।' धका: त:क्व: हे मतिइ वइगु ।
 
Chepangs of Nepal. Photo taken from Intenet. Credit goes to the respected owner. 
 
 
चेपाङ धयापिं अविकसित, बुद्धि मदुपिं, लोप जुइत्यंपिं आदिवासि जनजाति धका सकसिनं स्यू । तर यक्वसिनं मस्यूगु खँ छु ख: धा:सा चेपाङ धयापिं नेवा:त नाप जेनेटिकल्ली दकलय सत्तिइपिं जनजाति नं ख: । नेवा: बस्तिया ज:ख: जंगली जीवन हनीपिं चेपाङ समाज या इतिहास बाँलाक्क अध्ययन जूगु मदु । तर इमिगु भाय् व DNA या छुं छुं अध्ययन धा:सा जूगु दु । नेवा: मौलिक खँग्व: व चेपाङ मौलिक खँग्व: दथुइ २८ प्रतिशत खँग्व:त ज्व:ला: धका भाषाशास्त्रिपिन्सं धा:गु दु । (स्वयादिसँ वारेन ग्लोवरया च्वसू त)। जब कि चेपाङ व नेवा: दथुइ सामाजिक अन्तरसम्बन्ध मदु । अथे जू सा अहम न्ह्यस: थ्व दु कि - सामाजिक अन्तर्सम्बन्ध मरुसां तबि २८ प्रतिशत मछिं मौलिक खँग्व: गय् जुया: ज्व: लात?
छगू अवधारणा दु कि, चेपाङ त न्हापा नेवा:त हे ख: । नेवा: समाज दथुइ सत्ता संघर्षय् बुना पिहाँ वनेमा:पिं ज:ख:या जंगलि जीवनय् च्वं च्वं अन हे एडेप्टेसन जुया वंपिं मनूत हे चेपाङ जूवंगु खयेफु । अथवा, पिने पिने या समाजं आक्रमण याइबलय् जंगलय् बिस्यू वनेगु नेवा: चलन दु । अथे बिस्यू वं पिं नेवा:त लँ तना जंगलय् हे थाना अन हे एडप्ट जुया इभोलुसन जुया वंपिं मनूत हे चेपाङ जुये फु । अथे जुया थुमि दथुइ सामाजिक अन्तर्सम्बन्ध मदुसां नं प्रागऐतिहासिक कालय् विकास जुया मेगु लिपा दुहाँ व:गु भासं प्रभाव मलाकूगु मौलिक खँग्व:त ज्व:लानाच्वंगु जुइफु ।
थ्व अवधारणा सहि ख:सा चेपाङया डिएनए व नेवा:तय् डिएनए ज्व:लाइगु अवस्था नं दु । डि एन ए या अध्ययन याइपिन्सं माइटोकन्ड्रियल डाटा, वाइ क्रोमोजोम आदि स्वइपिन्सं नं चेपाङ, नेवा:, तामाङ व मग: तय्‌त छगू हे पुचलय् तइ, छाय् धा:सा डिएनए प्याटर्न यक्व हे ज्व:ला: । 
 जि जापानय् च्वनाबलय् नेपा:या चेपाङ पिनिगु गामय् ४दँ ५दँ च्वना अध्ययन या:म्ह जापानी छम्ह नापलात । चेपाङ भाय् ल्हायेस:म्ह, अले थ:गु नां नं रामबहादुर प्रजा धका धाइम्ह । व जापानीयात ग्वहालि याइम्ह छम्ह भाजु नेवा: हे । वय्क:पिं पाखें सिल कि चेपाङ पिनिगु पारिवारिक मान्यता त नेवा: पारिवारिक मान्यता नाप यक्व ज्व:ला: ।
नेवा:त थ:पिन्त सोजापिं तायेकिइपिं यक्व हे दु । खँल्हाबल्हाय् नं 'झी नेवा:त सोजा पिं' धका: धाइपिं यक्व दु । 'झी सोजापिं जुया हेपे याका च्वने माल' धयागु भावना दुपिं नं यक्व हे दु । चेपाङ त गुलि सोजापिं धका: ला जिं च्वये हे धुन । व हे चेपाङ प्रजातिया पुर्खा पाखें व:पिं जुया, बाय् डिएनए ज्व:ला:पिं जुया जकं थथे सोजा पिं जूगु ख: कि? शायद खये नं फु । डिएनए ज्व:लात कि म्हया नापनक्सा जक मखु, आनीबानी नं ज्व:लाना च्वनीगु सम्भावना यक्व हे दु ।
थन च्वय् च्वंगु बाँखनय् थें थपाय् भनं सोजा ला जुइमज्यू न्हां । थथे सोजा जुया च्वन धा:सा नेवा:त नं आप्रवासि चापय् ला लां ला लां विस्थापित जुया चेपाङ त थें जंगलय् वनेमाली तिनि । धाइपिन्सं छु धाइ छु धाइ, धाल धका व चेपाङतसें थें विश्वास यायेमज्यू । राजनीतिक पार्टीया नेतापिनिगु खँ न्यना तिं तिं न्हुया जुइपिं नेवा:त मात्तुमाला: छक्व इमिगु डिएनए चेक याना स्वयेमाल, गनं इमिगु डिएनए चेपाङ त नापं यक्व यक्व हे ज्व: लाना च्वन कि छु ख: हाँइ?
खँ थुइका दिसँ, मुसुकाया दिसँ ।
Copied from Roshan Shrestha's fb page.
Jan 28, 2017 

Saturday, January 29, 2022

नचाहँदा नचाहँदै बाध्यताले लेख्नु परेको एउटा सानो लेख

नचाहँदा नचाहँदै बाध्यताले लेख्नु परेको एउटा सानो लेख

- फाइट आर्टिष्ट (साभार राजेन्द्र श्रेष्ठको फेसबुकपेजबाट)

 

आज बिहानै दुईजना आइमाईहरु ठेलामा तरकारी बेच्दै कुरा गर्दै थिए ।

एकले भनिन् - "अरे, हामी यता काठमाडौं नआएको भए काठमाडौवासीहरुले के खान्थे होला है ?"

फेरि अर्कीले थपिन् - "हामी काठमाडौंमा भाडामा नबसे त यहाँका मुन्छेहरु भोकै पर्छ होला है, दिदी ?"

मेरो दिमागको पारो तात्दै थियो र सोधेँ ।

"दिदीहरुको घर कहाँ हो ?"

एकले जवाफ दियो - "म पूर्वको", अर्कोले - "म पश्चिमको"

अनि फेरि मैले सोधेँ - "अनि तपाईंहरु आफ्नो गाउँठाउँमा नबसेर किन यता काठमाडौंमा आउनु भएको नि ?"

दुबै जनाले एकै स्वरमा भने ।

"के गर्ने बाबु, हाम्रो तिर काम केहि छैन, काम गरिहाले पनि यताको जस्तो आम्दानी हुँदैन, खानलाउन साह्रै गाह्रो भयो, अनि यता काठमाडौं आएको ।

अर्कीले थपिन् ।

"यता त सानोतिनो काममात्र गरे पनि राम्रो आम्दानी हुन्छ, दुई छाक मीठो खानलाउन पुग्छ , छोराछोरीलाई स्कूल पठाउन पाइन्छ ।

के गर्नु बाबु, हाम्रो तिर त जिउन धेरै गाह्रो छ ।"

त्यसपछि मैले जवाफ फर्काएँ ।  

"ए दिदीहरु, तपाईंहरु आफ्ना गाउँठाउँमा खानलाउन नपाएपछि, काम नपाएपछि, रोजिरोटीका लागि काठमाडौं मै शरण लिन आउनुभो ।अनि, यता आएपछि केहि न केही काम गरेर दुई छाक मीठो खानलाउन पायो , बच्चाहरुलाई स्कूल पठाउन सक्यो, यहाँ आएपछि केही न केही प्रगति गर्न सक्यो, हैन।"

"हो, बाबु हो ।"- दुबैले एकैस्वरले भने ।

अब थप्ने पालो मेरो थियो ।

"अनि जुन ठाउँमा आएर यत्तिको प्रगति गर्न सक्यौ,  दुई छाक मिठो खानलाउन सक्यौ, अनि फेरि यही काठमाडौं र काठमाडौंबासीहरुको बारे यस्तो भन्न अलिकति पनि लाजशरम भएन तपाईंहरुलाई ?"

"तपाईंहरुलाई के थाहा ? महिनै पिच्छे जात्रा मनाएर खानसक्ने, करोडौंका व्यापारव्यवसाय गर्नसक्ने, करोडौंका घरजग्गा भएका, अनि देवीदेउताका मूर्ति र मन्दिर बनाउन निपुण, तामाका भाँडाकुँडा, खेतीकिसानी र काठका काममा सीपालु यहाँका बासिन्दाहरु अब तपाईंहरुका दुईचार पैसाको भाडा नपाएर भोकै पर्छ भनेर भन्न अलिकति पनि लाजशरम छैन तपाईंहरुलाई ?"

"बुझ्नुभो । बाहिरका मान्छेहरु काठमाडौंमा आएर भाडामा नबसे काठमाडौंबासीहरु भोकै पर्छ भन्नु र भुटानी शरणार्थी नेपालमा शरण लिन नआए नेपाली जनता भोकै पर्छ भन्नु एउटै हो ।"

मैले के यत्ति मात्र भनेको थिएँ, दुबैजना लाजले मुख कालोनिलो बनाएर जिल्ल परे ।

( यसले कसैको मनमा चोट परे त्यो (संयोगमात्र) वास्तविकता नै हुनेछ ।) -(ब्लगरबाट "वास्तविकता" शब्द थप)

 

Friday, January 14, 2022

झुटो प्रचारले सत्य लुक्दैन

झुटो प्रचारले सत्य लुक्दैन 

- डा.रोशन श्रेष्ठ


भारतीय विक्रम सम्वत् २०१३ मा म पोखरा जाँदा त्यहाँका मान्छेहरु मलाई "नेपाली दाई, नेपाली दाई" भन्थे । म अचम्म मान्थेँ। म मात्र नेपाली हो र? यिनीहरु पनि नेपाली नै हुन्, तै पनि किन यस्तो भनेका होलान् ? म अलमलमा पर्थेँ।

अहिले बल्ल पो कुरा बुझेँ । उनीहरु आफूलाई गोरखा राज्यका गोरखाली नागरीक ठान्दा रहेछन् । म नेपाल शहरको वासिन्दा रहेछुँ । त्यसैले मलाई "नेपाली दाई" भनेका रहेछन् ।

तर हामीलाई झुटो कुरा पढाइए कि पृथ्वी नारायण शाहले टुक्राटाक्री राज्यहरु एकिकरण गरेर नेपाल राज्य बनाए भनेर । वास्तबमा उनले बनाएको त गोर्खा राज्य नै रहेछ । शाहकालका आधिकारीक दस्तावेजहरुमा "गोर्षा सरकार", "गोरखा राज्य" लेखिएको पाइनुले "शाह एकिकरणकर्ताले यो राज्यको नाउँ नेपाल राखेको अथवा नेपाल राष्ट्र बनाएको" भन्ने दावीहरु सबै हावा प्रमाणित भएको छ ।

भएको के रहेछ भने, नेपाल खाल्डोको मल्ल राजा धपाएर बसन्तपुर दरबार हडपेपछि पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल खाल्डोबाट नै गोरखा सरकार चलाए । यसको मतलब के हो भने गोरखा राज्यको सिमाना बिस्तार गरिसकेपछि असुविधा नै असुविधा भएको आफ्नो थातथलो छोडेर सुविधा सम्पन्न ठाउँ नेपाल खाल्डोमा प्रशासन सारेको मात्र रहेछ ।

साम्राज्यवादीहरुले उपनिवेश फैलाउँदा आफ्नो सुविधा मुताविक प्रशासनिक निकाय गठन गर्दै जान्छन् । विद्रोहको खतरा हुने ठाँउमा प्रशासनिक र सैनिक निकाय पनि राख्दै जान्छन् ।

ती निकायमा सकेसम्म आफ्नै मान्छे मात्र राख्छन् र आफूले उपनिवेश बनाएका ठाउँका मानिसहरुलाई प्रशासनिक निकायमा सकेसम्म राख्दैनन् । राख्नै पर्ने वाध्यता आइपरे पनि विश्वासपात्र एक दुई जनालाई मात्र स-सानो जिम्मेवारी दिएर राख्छन् ।

भारतलाई अङ्ग्रेजले उपनिवेश बनाउँदा भारतभित्रै खडा गरिएका प्रशासन पूरै अङ्ग्रेजहरुको कब्जामा थियो । नेपाल खाल्डोमा खडा गरिएका प्रशासनमा पनि पूरै गोरखालीहरुको मात्र कब्जामा थियो ।

गोरखा सरकारले विद्रोह दबाउन विजित राज्यमा सैनिक निकाय पनि राखे । धार्मिक जात्रामा समेत सैनिक पल्टन पठाएर आफ्नो औपनिवेशिक पकड बलियो बनाए, जसको निरन्तरता अहिले सम्म पनि देख्न पाइन्छ । मुख्य र प्रभावशाली सैनिक टुकडी पनि नेपाल खाल्डोमा सारेर गोरखालीहरुले सम्भावित विद्रोहको खतरालाई निमिट्यान्न पारेको थियो । त्यसरी नै गोरखाली सैनिकमा नेपाल खाल्डोका रैथानेहरुलाई भर्तिमा प्रतिबन्ध लगाएका थिए ।

त्यसो भए, यो के को एकिकरण? यो त नेपाल खाल्डोलाई गोरखाराज्यको उपनिवेश बनाएको पो रहेछ ।

भन्ने नै हो भने यो देशको नाउँ 'नेपाल' भनेर विदेशीहरुले राखिदिएको भने पनि हुने रहेछ । सुगौली सन्धी तथा भोटसितको सन्धीमा यदि 'नेपाल' नलेखिदिएको भए यो देश 'गोर्षा राज्य' कै नाउँले प्रचलित हुने अवस्था रहेछ । राष्ट्रका मुखपत्र "गोरखापत्र" जस्तो आधिकारीक दस्तावेजमा नै ‘गोरखा राज्य’ छापिएको प्रमाण भएपछि अरु थप कुरा भन्नै परेन ।

बिसौं शताब्दीको उत्तरार्धमा बल्ल, के बाध्यताले गर्दा हो कुन्नि, यो राज्यलाई ‘नेपाल’ भन्न थालेको रहेछ, अनि हामी ‘नेपाली’ भएछौँ । नत्र जसरी बेलायती, भारतीय, ब्रुनाइ, सिंगापुर, हङकङ आदि ठाउँमा छरिएका हाम्रा दाजुभाई दिदीबहिनीहरु ‘गोर्खाली, गुर्खाली’ कहलाइए, हामी पनि त्यसरी नै ‘गोरखा राज्य’का नागरिक वा ‘गोरखाली’ कहलाइने रहेछ । यो कुरा किन कसैले बताएनन् ?

देशमा यत्रायत्रा घाघडान इतिहासकारहरु छन् रे, अनुसन्धानकर्ताहरु छन् रे, प्रमाणहरुको आधारमा यति स्पष्ट थाहा हुने कुरा पनि आजका दिनसम्म ती कुनै इतिहासकारहरुले उठाएनन् । सबका सब यी इतिहासकार भनाउँदाहरु के दरवारको हण्डी खाएर चाकडीस्तोत्र लेख्दै बसेका थिए? इतिहासकार बनेर कलम चलाउनेहरुले देशको साँचो साँचो कुरा जनतालाइ बताउन पर्दैन ? त्यस्ता इतिहासकार भुत्राको इतिहासकार, सबै पद, पैसा र सम्मानका दलाल रहेछन् ।

------

२०५० सालमा नै रिटायर्ड भएका अफिसरसितको बातचितको आधारमा माथिका कुरा बुझियो । नेपाल सरकार नभनी गोरखा सरकार भनिने गरेको, नेपाल राज्य नभनी गोरखा राज्य भनिने गरेको प्रमाणहरु देखे पश्चात् अब देशको सत्य इतिहास हामीलाई बताइएको इतिहास भन्दा फरक रहेछ भन्ने थाहा हुँदै आएको छ । भाजु दीपक तुलाधर, भाजु कमल रत्न तुलाधर र भाजु बालगोपाल श्रेष्ठले उपलब्ध गराउनु भएका प्रमाणहरु यहाँ सँलग्न छन् । क्याप्सन समेत हेर्नुहोला ।

गोरखा छाडी देशको नाउँ 'नेपाल' राखेको होइन कि? यहाँ त 'गोरखा सरकार' नै लेखिएको छ । तर गोरखा सरकार कहाँ कसरी कहिलेसम्म कायम थियो हाम्रो पाठ्यपुस्तकमा छैनन् ।

नेपाल खाल्डोमा स्थापित अड्डालाइ नेपाली अड्डा भन्ने चलन मुताबिक त्यो बेला नेपाल खाल्डोमा स्थापित हुलाकलाइ 'नेपाली हुलाक' भनिन्थ्यो । नेपाली हुलाकले छापेको टिकटमा भने 'गोर्षा सरकार' लेखिन्थ्यो, किन कि आधिकारीक सरकारको नाउँ 'गोर्षा सरकार' नै थियो । यो १९६४ सालको टिकट हो ।

यो हुलाक टिकट भारतीय विक्रम सम्वत् २०६३ मा नेपालमा हुलाक शुरु भएको १२५ वर्षोत्सबमा लिइएको फोटो हो । फोटोमा १९३८-२०६३ प्रष्ट छ। यस हिसाबले विक्रम सम्वत् १९३८ सम्म पनि गोरखा सरकार प्रचलनमा रहेको अनि धेरै वर्ष पछिसम्म पनि गोरखा सरकार नै भनिने गरिएको कुरामा कुनै शंका छैन । (- बालगोपाल श्रेष्ठ)

पहिलो महाभूकम्प भन्दा एक बर्ष अगाडि भारतीय विक्रम सम्वत् १९८९ पौष २६ गतेको गोरखापत्र जहा "गोरखाराज्य भरलाई मोरू २ ।" भन्ने वाक्य छ । भारतीय विक्रम सम्वतलाई भने नेपाल विक्रमीय सम्वत् दावी गरिएको छ ।


राज्य विस्तार गरेर त्यसलाई 'नेपाल' भनी नामाकरण गरे भनेको कुरा झूठो हो भनी बताइ दिने यो प्रमाण पनि हेर्नुहोला - यो भारतिय विक्रम सम्वत् १९८७ सालको गोरखापत्र हो, जहाँ 'गोरखा राज्य' भनेर स्पष्टै छापिएको छ ।

रातो घेरामा हेर्नुस ' नेपाली हुलाकबाट जाने गोरखा राज्यभरलाइ मोरु. २।' अर्थात नेपाल खाल्डोको हुलाक मात्र नेपाली हुलाक हो, राज्यको नाउँ गोरखा राज्य नै हो भन्ने यसबाट स्पष्ट देखिन्छ ।

------

मुख्य कुरो:

जे छ सहि त्यहि कुरा जनतालाई बताइदिए त भइहाल्थ्यो नि । के ठीक के बेठीक जनता आफैले निर्क्यौल गर्छन् । जनतालाइ किन मूर्ख ठान्ने? इतिहासको कुरा तोडमरोड गरेर जनतालाई सिकाउन के जरुरी थियो त ? गलत इतिहास पाठ्यक्रममा राखेर पढाउन र प्रचार गर्न के जरूरी थियो ?

शब्दका फुलबुट्टाले आकाशको तारा झार्छु भन्न सकिन्छ, तर प्रमाणहरुको धरातलमा टेकेर कुरा गर्दा ती ‘तारा झार्ने’ भावनाका कुराहरु सबै हावा खान्छन् । यो नेपाल देश एकिकरण गरेको भन्ने कुरा झुटो प्रचार रहेछ । यो नेपाल देश बनाएको भन्ने कुरा झुटो प्रचार रहेछ । जब प्रमाण बोल्न थाल्छ, झुटो प्रचारले सत्य लुक्दैन ।

कुरा बुझौं मुसुमुसु हाँसौ ।

२०१९ जनवरी २५ मा थपिएको --

यो पुस्तकलाई नेपालमा अघोषित प्रतिबन्ध नै लगाइएको रहेछ । शायद गोर्खा अतिक्रमणलाइ 'नेपाल एकिकरण' भनाउन चाहनेहरुले बजारमा उपलव्ध सबै पुस्तक किनेर नष्ट गरेका पनि हुन सक्छन् । यो पुस्तक भने बेलायतीहरुले संरक्षित गरेको रहेछ । भन्न बेर छैन, अब - बेलायतीले लेख्न लगाएको किताब हो यो भनेर -- हा हा हा हा !!!!











Monday, January 10, 2022

अघिका किर्तिपुरका लदाञीमा सुरप्रतापक नयका क्षि गरिदियाको रिसले - भागवत प्रधानको संकलनमा रहेको यो ऐतिहासिक टिपोट प्रकाश मानन्धरको फेसबुक पेजबाट साभार



(भागवत प्रधानजीको संकलनमा रहेको यो ऐतिहासिक टिपोटमा लेखिएको वाक्यहरु प्रकाश मानन्धरजीले आफ्नो फेसबुक पेजमा राख्नुभएकोलाई यहाँ मैले साभार लिएको छुँ । टिपोटको अन्तमा केहि शब्दका अर्थ पनि छ । -ब्लगर)

अघिका किर्तिपुरका लदाञीमा सुरप्रतापक नयका क्षि गरिदियाको रिसले नेपाल सम्बत ८९६ साल अकचत्र शुक्र त्रतया ।।

... वारका दिन किर्तिपुर प्रवेसगरी वाहाली चलाई भोलीका दिनमा बाह्र १२ वर्षदेषिका उभोका प्रजाहरु सवैले राजाका सलाम गर्न आउनु भनी छलकाल गरी वोलाई कोतमा थुनी ।

...दिनपछि सवै प्रजाहरुका नाष काटिदियो र नाष तौलाई हेर्दा बाह्र १२ धार्नी १ सेर ६ तोलाइ ।...प्रजाहरु जम्मा आथ सय पयसथि ८६५ जना फेरी इन ।

...दिनपछि नाष काटन्या भोत्याहरुलाई नाष मात्र कात भन्याका ओठ स्मेत काटिदियो भनी भोत्याहरु सवै जना जमलोक पठाइदिया ।

...जुन किर्तिपुरका प्रजाहरुले सात ७ वर्ष सम्म गोर्षालीहरुक नहताई लदाञी गरी थामिराख्यान्या ।...यस्ता विर सिपाहीलाई नाष काटी षराव गरिदिया ।

...किर्तिपुरका कोत किर्तिपुरका प्रजाहरुका घर सवै आगो लाइ नास गरिदिया ।
...यस्ता किर्तिपुरका प्रजाहरुका नाष कातन लाइ छ महिना अघि चोबाहालका गणेशका नाष फुलि आया ।

लदाञी = लडाईँ
नयका क्षि = नयनका क्षति, आँखा फुटेको
नेपाल सम्बत ८९६ = अहिले नेसं ११४१ अर्थात २४५ वर्ष अघि लेखेको टिपोट
चत्र शुक्र त्रतया = चैत्र शुक्र तृतिया
वाहाली चलाई = आदेश दिएर
छलकाल गरी = छलछाम गरी
नाष = नाक
भोत्याहरु = भोटेहरु - मगर, गुरुंग, तामांग आदि
जमलोक पठाइदिया = यमलोक पठाइदियो, मारिदियो

(PS - यो नेसं ८९६ मा लेखिएको टिपोट हो, अर्थात २४५ वर्ष अगाडि अर्थात येँ (कान्तिपुर) कब्जा गरेको ७ वर्षपछि ।

पृनाशाको आदेशमा ८६५ जनाको नाक ओँठ काटेको रहेछ - १२ वर्ष भन्दा माथि उमेरका । यसको मतलब बालबालिकालाई समेत पृनाशाले बाँकि नराखेको भन्ने थाहा हुन्छ ।

काटिएको नाक ओँठ जोख्दा १२ धार्नी, १ सेर, ६ तोला निस्क्यो । सुन जोख्या जस्तो । कस्तो सटिक !!!

पछि किर्तिपुरबासि सबैको घर र किर्तिपुरको कोत (दरबार) मा आगो लगाई ध्वस्त पारेको पनि यसमा उल्लेख छ ।)

यो टिपोटको पानामा अन्तिम चार हरफहरु अरु कसैले लेखेको हुनुपर्छ हस्तलिपि फरक देखिन्छ र अरु नै विषय छ ।

मैले बुझे अनुसार यी हरफहरु यहाँ सारिदिएको छु -
"इ राजाका पालामा रामकृष्ण कुवरले राजा वक्ताइ पसुपतिदेषी गुज्यस्वरिसम्म सिलाका बाटो बनाइदिया
इ बाटो वनाउदा प्रजाहरु सबै धर्मकाम हो भनि षेताला आइ
षाजा नषाइ ज्याला नली भागीजा"

- इ राजाको पालामा = पृनाशाको पालामा
- राजा बक्ताइ = राजाको आदेशमा (?)
- सिलाको बाटो = ढुँगा छापेको बाटो
- धर्मकोकाम हो भनी षेताला आइ = खेताला (ज्यामी) आए
- षाजा नषाइ ज्याला नली भागीजा = खाजा समेत खान नपाएको, ज्याला पनि नपाएकोले भागे