नेवा: स इन्टरनेट रेडियो

Thursday, August 20, 2020

शिक्षा - निब्व:

डा. रोशन श्रेष्ठ 

(स्रोत फेसबुक पेज पाखेँ) 

झीसं मस्तय्‌त आख: ब्वंका च्वनागु दु । यदि सुनां वया धा:वल - 

'मस्तय्‌त आख: ब्वंका: छु याये? आखलं जा बुइमखु, कें बुइमखु। जा कें नयेत बुँइ वना ज्या सनेमा:, स्कुल वना आख: ब्वना ई छ्याये मज्यू। बरु मस्तय्‌त बुँइ ब्वना यंकि ले।'

अथे धाइम्हेस्त झीसं छु लिस: बिइ?

'आ: आख: ब्वंका त:सा लिपा थ्व मस्त क्षमतावान जुइ, बुँइ वना च:ति हायेकेगु दुख मयासें कोथाय् च्वना कलम संका: तधंम्ह मनू जुइ। आख: ब्वंकेगु धैगु भविष्यया नितिं लगानि ख:। आ: इमित स्कुल छ्वयात:सा इपिं झी थें न्हियान्हिथं बुँ वनेमाली मखु।'

अर्थात, मचां निसें आख: ब्वंकेगु - झीसं मस्तय्‌त जीवन सुनिश्चित यायेत इमिगु भविष्यया नितिं लगानि ख:। थौं कन्हय या जमानाकथं या विचार ख: । 

थ्व खँ मथूपिं नेवा:त सुं दुला? जिगु मनं स्वयेबलय् थ्व खँ सकसिनं हे थू । बाँलाक्क हे थू।

तर बन्दुक शिक्षा या खँ ल्हात धा:सा 'भविष्यया नितिं लगानि यायेमा: धैगु बाँलाक्क थूम्ह नेवा:' धैम्ह मनूयात समेत व खँ न्यनेमय:। सचेत धा:पिं नेवा:त हे स्वक: तिंन्हुया बिस्यू वनी। 

५०-६० दँ न्ह्य: झीगु समाजया अवस्था लुमंका दिसँ । अबलय् मस्तय्‌त आख: ब्वंके धाल कि 'मज्यू मज्यू, बरु ख:मू ज्वं, बुँइ वने नु' धका: धाइपिं अचेत नेवा:त फालाफाल दु झीगु समाजय् । इमिगु चेतना स्तर व थौं या इलय् 'आत्मरक्षाया नितिं बन्दुक शिक्षा कयातयेमा:', 'आगमय् बन्दुक तया पुज्यायेमाल' धका धायेबलय् 'मज्यू मज्यू, बरु कापी कलम ज्वं, सुम्क पाथ घोकेयानाच्वं' धका: धाइपिं नेवा:तय्‌गु चेतना स्तर बराबर दु थें तायेका ।

भविष्यया आवश्यकता व चुनौति छु ख: धैगु वा:चायेका: व नाप सामना यायेगु क्षमता दयेकेगु पुसा आ: हे तयेमा:। इलय् पुसा तये मफुत धा:सा झीसं भविष्यया चुनौति सामना याये फैमखु । 

झी सन्तान दरसन्तान भविष्यया नितिं ज्यालगे मजूपिं, मेपिनि दयामाया या भरय् म्वायेमालीपिं निर्बल बिचरा व सहानुभूतिया पात्र याना छ्वयेगु कि? सबल सक्षम व स्वाभिमान जुया मेपिन्त सहानुभूति बिया म्वायेगु हिम्मत दुपिं पात्र याना छ्वयेगु? 

सिइका: तयादिसँ मेपिन्त सहानुभूति बिया म्वायेगु थें मखु मेपिनिगु सहानुभूति फया म्वायेगु धैगु। थौं हलिमय् मेपिनिगु सहानुभूति फया म्वानाच्वंगु दर्जनौं सभ्यता त दु, इमिथाय् ३०-५०-१०० दँ न्ह्य:या अवस्था स्वत धा:सा थौं या नेवा:सभ्यतानाप ज्व:लाना च्वंगु अवस्था लुइके फैगु दसू त यक्व दु ।

शेयर मार्केट नाप यदि छि परिचित दुसा झीसं कनाच्वनेमाली मखु कि - चाहे बुल मार्केट जुइमा वा बियर मार्केट जुइमा, छगू निश्चित बिन्दुइ वना 'वाल फर्मेशन' जुल धा:सा अनथाय् लाक्क मार्केट स्टाग्नान्ट जुया वनी । व बिन्दुइ 'ब्रेकिङ द वाल' आवश्यक जुइ । जब अन 'वाल ब्रेक' जुइ, अले जक मार्केट हाकनं मुभ जुइ। 

चेतनाया स्तर नं अथे हे ख:। आत्मरक्षाया स्वरुप व आवश्यकता म्हसिइकेगु सवालय् नेवा:समाजया चेतनाय् 'वाल फर्मेशन' जुयाच्वंगु दु। अथे जुया थौं कन्हय् खतं न:गु पुलांगु खड्ग दँय् दसं बन्दुकधारी शासकनाप हिलाच्वनेबलय् नं 'परम्परा धानेयाना च्वनागु' गर्व महशुस याना जुल झीगु समाज । थ्व धैगु छु ख: धैगु हे वा: चायेके मफुत झीसं। 

कोरोना महामारी या इलय् भेन्टिलेटर, वास:, आइसोलेशन संरचना या ब्यापक ब्यवस्थापन यायेमा:गु खँय् ध्यान मतसें झीगु सरकारं द्वलंद्व: M16 ग्रेडया मेशिनगन बन्दुक अमेरिकां न्याना हया नेपा:मि जनता-दमन याइपिं सैनिकतय्‌त बल्लाकेगु ज्या यानाच्वन । आप्रवासी सरकारं थथे छाय् यानाच्वंगु ख: धैगु सिइकेमा: धका तक्क हे मस्यू झीसं। 

दुर्भाग्य झीगु थ्व जुल कि - झीथाय् 'ब्रेकिङ द वाल' यायेगु तागत दुपिं 'मार्केटमेकर' नेवा: न्ह्यलुवा: याके आत्मरक्षाया चेतना विकास जुयामबिल । 'झीगु आत्मरक्षाया रणनीति ग्व:?', 'झीगु आत्मसुरक्षाया स्ट्राटेजी छु ख:?' धैगु खँय् बिचा: तक हे मया:बलय् झी मेमेगु हरेक ख्यलय् सशक्त सक्षम जूसांतबि निर्णायकशक्ति ल्हातय् कायेत असक्षम जुयाबिल। 

गथे शेयरबजारय् मार्केटमेकर त जब 'वाल ब्रेक' यायेत सक्षम जुइ, अले इमिगु नियन्त्रणय् मार्केट वनी, इमिगु भुमिकाकथं अनं लिपा न्यू नर्मल फर्मेशन जुइ । समाजय् नं अथे हे 'स्टाग्नान्ट' जुयाच्वंगु चेतनास्तर या 'वाल' छक्व: ब्रेक जुल कि अनं लिपा 'न्यू नर्मल फर्मेशन' जुइ, 'वाल ब्रेक' याइपिं 'मार्केटमेकर' त निर्णायक शक्ति जुया पिज्वइ।

यदि व न्यू नर्मलया आँकलन याना थ:पिन्त तयार याना तयेफुसा थ:पिंन्सं भविष्यया चुनौति सामना यायेफइ । यदि न्यू नर्मलया आँकलन गलत जुल धा:सा तयारी यानां नं चुनौति सामना यायेमफयेफु । यदि न्यू नर्मलया आँकलन यायेगु बानी नं मदु, तयारी नं मदु धा:सा भविष्यया चुनौति छुं हालतय् नं सामना याये फैमखु ।

अथे जुया आ: सर्वसाधारण नेवा:तसें थ्व स्टाग्नान्ट चेतनास्तर यात हिला न्यू नर्मल नाप सामना यायेमालीगु खँ थुइकेमाल । व अवस्थाय् निर्णायक शक्ति थ:पिन्सं कायेगु तागत दयेकेत भुमिका म्हितेमालीगु अवस्था वा:चायेके लिपालानावल धैगु खँ थुइकेमाल । 

झीसं यदि थ:थ:गु आगमय् आकिवं या पुजाय् बन्दुक तयेमफुसां ल्या: मदु । 'बन्दुक मखु बन्दुक या प्रतिक जक तया: जूसां पुज्यायेगु चलन न्ह्याके नु' धैगु सामान्य अभियान जक यदि न्ह्याकेगु ख:सा नं झीगु समाजय् छगू न्हूगु बहस जुया वइ । छाय् माल थ्व प्रतिक? थथे याना छु दै झीत? थुकिं झीत छु शिक्षा बिइ? थजा:गु अल्याख न्ह्यस: व बहस न्ह्याना वइ ।

थजा:गु बहस नापनापं अथे सा छाय् खड्ग माल, व खड्गं झीत छु शिक्षा ब्यूगु धैगु न्ह्यस: नं झी नेवा:तसें बिचा: याना हइ । तर्क बितर्क कालबिल जुजुं झीगु समाजय् स्टागनान्ट जुयाच्वंगु आत्मरक्षाया चेतनास्तर यात उथलपुथल यानाबिइगु पुसा जुया थ्व बहस वये फु । व बहसया सलबलाहट पाखें झीसं झीगु आत्मरक्षाया अवस्था व कमि कमजोरीया मुल्यांकन याना स्वयेगु दबू लुया वये फु।

तर यदि उली बहस नं याये मफुत धा:सा झी जक मखू झी सन्तान दरसन्तान पिंसं आत्मरक्षाया चेतना विकास यायेफैगु अवस्था मदु । चेतना मदैगु धैगु झीगु समाज बली बिइत्यंम्ह म्येय् थें कमजोर हे जुयाच्वनीगु अवस्था ख:। थ: सिइगु ई वल धैगु वा:चायेवं  ख्वया: ख्वया: ख्वबि हायेका: च्वंसां सिना वनेगु बाहेक मेगु लँपु मदुम्ह विवश म्येय् या अवस्था गथे ख: अथे हे अवस्था जक जुइफु झी सन्तान दरसन्तान पिनि । इमिगु व ख्वबिं  अबलय् झीत सराप बिया च्वनी ।  

खँ थुइका दिसँ मुसुमुसु न्हिला दिसँ ।

-----

(........) शिक्षा - छब्व:

थन ब्वना दिसं  - https://www.rajshrestha2002.com.np/2020/08/blog-post_20.html

शिक्षा - छब्व:

डा. रोशन श्रेष्ठ 

(स्रोत : फेसबुक पेज पाखें)

बन्दुक बारे स्यूपिं स:पिं नेवा:त यक्व दु । तर बन्दुक या खँ ल्हायेगु धैगु झीगु समाजय् आ: नं 'तबू' ख:। अथे जुया स:स्यूपिन्सं थ्व बारे गनं हे खँ ल्हा:गु मदु । 

जब स:स्यूपिं मनू त म्हुतुइ खिग्वारा ल्वसुका: सुम्क च्वना बिइ, अले मस: मस्यूपिं झी थें जा:पिं मनू त थ:पिन्सं गुलि स: गुलि स्यू उली हे खँ जक जूसां ल्हायेत न्ह्यज्याये माली । इलं फ्वनीगु दायित्त्व धैगु व हे ख:।

मतिना, य:त्य:, बिभेद, राजनीति, धर्म, जात्रा, नसात्वँसा, भाषा, साहित्य, संगीत, इतिहास, भुगोल या खँ ल्हायेमाल धा:सा गुलि अ:पुक हिचकिचे मजुसें  झीसं सामाजिक सञ्जालय् खँ ल्हाये फु, उली हिचकिचे मजुसें बन्दुक या खँ झीसं ल्हाये मफु । बन्दुकया नां जक काल कि हे 'आतंकित' जुइगु ग्याफरा मनस्थीति झीगु समाजय् ब्याप्त दु ।

तर आ: सरकारं हे बन्दुक या खँ यात कोरोना-महामारी सिबे अप्व: प्राथमिकता बिसेंलि झी जक थ्व 'बन्दुक' या खँ ल्हायेत आतंकित छाय् जुया च्वने माल? मेमेगु खँ हिसाब, विज्ञान आदि खँय् शिक्षित जुयेगु झीगु साश्वत स्वभाविकता ख: धाये थें बन्दुक बारे सयेका सिइका: तयेगु नं साश्वत आवश्यकता ख:।

बन्दुक धाल कि क्रान्ति, क्रान्ति धाल कि मनू सिइगु स्यायेगु - थजा:गु जड सोचाइ पाखें दिमाग भुना तल कि बन्दुक बारे सकारात्मक सोचाइ वइ मखु । 

तर बन्दुक धाल कि आत्मरक्षा, आत्मरक्षा धाल कि सशक्तिकरण, बन्दुक धाल कि एडभेञ्चर, एडभेञ्चर धाल कि मनोरञ्जन, बन्दुक धाल कि अनुशासन, अनुशासन धाल कि आत्मनियन्त्रण - थजा:गु मिखां बन्दुक यात स्वत धा:सा सकारात्मक सोचाइ मवइ मखु।

नेवा:त व पुलांगु जड नकारात्मक सोचाइ पाखें पिहाँ वयेगु आवश्यकता दु।

तर थ्व विचा: छुं उग्र सोचाइ मखु । थ्व विचा: झीगु समाज या क्रान्तिकारी डिस्कोर्स नं मखु । थ्व विचा: वास्तवय् झीगु संस्कृतिया दुने हे परापूर्वकाल निसें दैच्वंगु छगू अभिन्न ब्व: (अंग) ख:। झीसं शायद व पाखे ध्यान मब्यूगु जक ख:।

झीगु द्य: स्वया दिसँ, नख: स्वया दिसँ, जात्रा स्वया दिसँ, संस्कार स्वया दिसँ - ज्याभ: व ल्वाभ: दक्वं थासय् दु । अधिकांश द्य:त थ:हे असिमित शक्तिया विम्ब ख:सां तबि इमिगु ल्हातिइ खड्ग, त्रिशुल, चक्र, थें जा:गु पुलांगु जमानाया 'बन्दुक' ज्वंका:त:गु दु । झीगु पुजा-आराधना  'शक्ति' केन्द्रित खनेदु, 'शक्ति'या स्रोत झीसं जमानाअनुसार या 'बन्दुक' यात माने यानातयागु दु।

झीगु आगमय् झीसं गोप्य पुजा याइ । अधिकांश नेवा:तय्‌गु आगमय् 'खड्ग' नीस्वना आगम द्य: थापना याना तइ । व खड्ग स्वयादिसँ - २०० निसें ५००-६०० दँ पुलाँगु खड्ग यात झीसं छेँय् छेँय् द्य: भा:पिया दँय् दसं त:जिक पुजा-आराधना यानाच्वना ।

व खड्ग त पुलांगु जमानाया 'बन्दुक' 'तोप' सिबे म्हो मुल्यवान जुल खै ला? सलंस: दँ चिकं इलेम्वायेक, दँय दसं बलि बिया, नील: अबिर छ्वाका पुजा याना जूसां खतं मनैगु जब्बर इस्पात उत्पादन याना उकिंयात खड्ग दयेका छ्यलेगु प्रविधि या आविष्कारक झी पुर्खा पिनिगु व उपलव्धि थौं कन्हय् या मेशिनगन दयेकेगु प्रविधि थें छगू यूगान्तकारी विकास या चिं नं ख:। आगं द्य: मानेयाना तयाम्ह व खड्गया महत्त्व झीसं थू कि मथू? 

थजा:गु खँ मथू - खाली पुजा यात भ्वय् नल सिधल - ध्वाथ: बुद्धि ।

सोचे याना दिसँ - यदि व पुर्खापिनिगु पालय् खड्ग या थासय् 'बन्दुक' उपलव्ध जूगु ख:सा पुर्खापिन्सं 'खड्ग' पुजा याना च्वन जुइ कि 'बन्दुक' पुजा यात जुइ? खड्ग सिबे न्ह्य: कुँइ, चुपि, ईचा दयेकुपिं पुर्खा पिन्सं छाय् कुँइ, चुपि, ईचा तया आगं द्य: पुजा मयात जुइ? 

थुली खँ थुल धा:सा दाबि याना धाये फु यदि झी पुर्खापिनिगु पालय 'बन्दुक' दयेके फूगु जूसा इमिसं अवश्य 'बन्दुक' यात आगं द्य: थापना याना पुजा यात जुइ ।

जुजु नाप झीम्ह द्यवं 'खड्ग' हिलीगु चलन थौं कन्हय नं दु । व चलन गब्ले निसें वल? व चलन व:बलय् यदि 'बन्दुक' उपलव्ध जूगु ख:सा इमिसं 'खड्ग' हिला: च्वनी कि 'बन्दुक' हिलेगु संस्कार दयेकल जुइ? शक्तिया स्रोत आदानप्रदान यायेगु दर्शनं प्रभावित संस्कार जूगुलिं झीसं धायेफु कि - अवश्य 'बन्दुक' हिलेगु संस्कार दयेका थकल जुइ ।

अर्थात, यदि झीसं झीगु संस्कृति छाय् मानेयाना च्वनागु ख: धैगु खँ थुल धा:सा थथे झीगु संस्कृति पाखें झीत समय-सापेक्ष सुसंस्कृत व सशक्त जुयेगु शिक्षा बियाच्वंगु दु धैगु खँ झीसं सयेका: काये फै। 

तर अथे मयासें 'भौचा चिना सराद्दे यायेगु' कथं व हे पुलांगु क्वपुंगु अव्यवहारीक चलनयात संस्कृतिया नामय लुतु लुया निरन्तरता बियेगु धका: जड सोचाइ तया च्वनेगु धैगु झीसं थ:त थ:म्हं तुं गालय् थुनेगु ज्या निरन्तर जुया वनीइ । शक्तिया स्रोत पुजा मयासें पुलांगु ज्यालगे मजूगु प्रविधिया पुजा याना च्वन धा:सा झीगु जीवनदर्शन झीत सफलता मखु असफलता पाखे हे थ्यंका: बिइ।

अथे सा छु यायेगु ले?

झीसं झीगु जडसंस्कार त्याग यायेमा:। संस्कार व दर्शन यात समयसापेक्ष सुधार यायेमा:। आगं द्य:या थासय् स्वथना तयागु खतं न:गु खड्ग या ई जमाना मखये धुंकल । व खड्गयात मा:कथं क्षमा-पुजा व सुभाषपुजा याना आगमं बिदा बियेगु ई वयेधुंकल । व थासय् आ: न्हूगु जमानाया आवश्यकता थुइका: थ:थ:गु क्षमता कथं शक्तिया स्रोत 'बन्दुक' स्वना पुजा यायेगु संस्कार दयेके माल। आगमय् पुजा यायेबलय् सिन्ह: अबिर तिकेगु मखु, बन्दुकया पार्टपुर्जा लिकया चिकं इला: मेन्टिनान्स याना भ्वय् नयेगु संस्कार दयेका माल।

थजा:गु चलन हयेफुसा झीसं आगं द्य: दँय् दसं पुजा याना च्वनागु या अर्थ दै । मखुसा व हे खतं न:गु खड्ग पुज्याना 'भौचा चिना सराद्दे याना' जुया पितृ पिनिगु नुग: ख्वयेका: च्वनागु झीसं वा: चायेके फै मखु ।

खँ थुइका दिसँ मुसुमुसु न्हिला दिसँ ।

---

(......) शिक्षा: निब्व:

थन ब्वना दिसँ -  https://www.rajshrestha2002.com.np/2020/08/blog-post_42.html

Saturday, August 8, 2020

नेपालको इतिहासमा आजसम्म प्रचार नभएका पहेलीहरु

नेपालको इतिहासमा आजसम्म प्रचार नभएका पहेलीहरु

डा. रोशन श्रेष्ठ
(Source : Roshan Shrestha Facebook Page)

(१) जव राष्ट्रीय काँग्रेस र प्रजातान्त्रिक काँग्रेस मिलाएर नेपाली काँग्रेस बन्यो, त्यो बेला पार्टीको खास नाउँ "भारतीय नेपाली काँग्रेस" राखेको रहेछ।

(२) बिपि, मातृका, सुवर्णशमशेर, डिल्लीरमण लगायतको अगुवाइ रहेको भारतीय नेपाली काँग्रेस पार्टीको महासमिती बैठकले नेपाललाइ भारतमा गाभ्ने प्रस्ताव पारीत गरेको रहेछ ।

(३) पुष्पलाल लगायतले भारतमा स्थापना गरेको कम्यूनिष्ट पार्टीलाइ तात्कालीन चिनियाँ कम्यूनिष्ट पार्टीले भारतीय घुसपैठियाहरुको एजेन्ट भन्ठान्दो रहेछ ।

(४) राजा महेन्द्रले आफू राजगद्दी त्यागेर कम्यूनिष्टको पार्टीको सदस्यता लिने र नेपाललाइ जनवादी गणतन्त्र कम्यूनिष्ट राष्ट्र बनाउन तयार भन्ने लिखित प्रस्ताव चीनको नेता माओचतुङलाई पठाएको रहेछ ।

(५) राजा महेन्द्र आफैं कम्यूनिष्ट बन्न तयार भएतापनि चीनले नेपालमा कम्यूनिष्ट शासन सफल हुनेछ भन्ने विश्वास नगरेको रहेछ । भारतीय मूलको बाहुनलाई खुट्टा ढोग्ने नेपालका मान्छेहरु कम्यूनिष्ट बन्न सक्दैन भन्ने चीनले सोच्दो रहेछ ।

(६) माओचतुङ लगायत चिनिया शासकहरु नेपालका बाहुनहरुलाई नेपालप्रति वफादार नेपाली होइन भन्ने ठान्दो रहेछ । तिनीहरु भारतबाट आएको, भारतीय मूल हुनाले भारतकै स्वार्थ अनुसार परिचालित हुन्छ भन्ने सोच्दा रहेछ ।

(७) बेलायतले भारत छोडेर जाँदा नेपाललाई सुगौली सन्धी अगाडिको भू-भाग (दार्जिलिङ, देहरादून, कुमाउँ, गढवाल लगायत) फर्काउन खोजेको रहेछ । भारतमा बसेका नेपालीमूलका मानिसहरुबीच नेपालसित गाभिने विषयमा छलफल भएको रहेछ ।

(८) दार्जिलिङ देहरादुन कुमाउँ गढवालका प्रतिनिधिहरु बनारसमा भेला भै स्वतन्त्रता पछि नेपालमा मिल्ने कि नमिल्ने भनी छलफल गर्दा नेपाल सित मिलेर हामीले के पाउँछ र भनेर कुमाउँ गढवालका बाहुनहरुले बखेडा झिकेपछि ग्रेटर नेपाल बनाउने कुरा तुहिएको रहेछ ।

(९) गुमेको भूमि नेपाललाई फिर्ता दिन खोजेको हल्ला त सुनेको हो, तर नेपालको राणाले मानेन भन्थ्यो, होइन रहेछ । बनारस भेला असफल भएपछि नेपालसित मिल्न चाहनेहरु मोहनशमसेर राणाको भारदारीया सभामा हामी पनि नेपालमै मिल्न चाहन्छौं भन्न आएका रहेछन् । तर दूत बनी आएकाहरु राणासामू त्यो प्रस्तावमा कसैले पनि मुख खोल्न हिम्मत नगरेपछि सि क्लासका कुनै एक राणाले 'गुरुज्यू तपाईं केहि बोल्दिनोस' भनेर लेखनाथ (कविशिरोमणी) लाई भनेछन् । उनले दार्जीलिङतिरका मान्छे धेरै पढेका हुन्छन्, हामीलाइ त काउसो जस्तो हुन्छ सरकार भनेपछि सबैले हो हो हो हो गर्न थालेछन् र दूत बनी आएकाहरु निराश भएर फर्केछन् ।

(१०) नेपालका पश्चिमि भेगका मानिसहरु कुमाउँ गढवालमा काम खोज्न जाने हुँदा उताका कुमाइ-बाहुनहरु आफूलाइ अभिजात्य ठान्ने र नेपालका मान्छेलाइ यी 'सिञ्जाली कर्नाली खस' भनेर तुच्छ ठान्दा रहेछन्। त्यसैले पनि उनीहरु नेपालसित मिल्न नचाहेका रहेछन् ।

(११) नेपालका राजाहरुलाइ बाहुनको कुरा धेरै नसुन्नु भनेर अप्रत्यक्ष दबाव चीनले दिने गरेको रहेछ । चीनकै कारण राजाले नेपालको सरकारमा गुरुङ, मगर, लिम्बु आदि पनि मन्त्रीमण्डलमा नियुक्त गर्ने गरेको रहेछ ।

(१२) भारतका बाजपेयी लगायतका नेताहरु नेपालको राजालाइ भारतको राजा समेत मानेर नेपाल-भारत एकिकरण गर्न चाहेका रहेछन्। त्यो प्रस्तावबाट लोभिएर महेन्द्रले भारतको राजा हुने सपना देख्दा चीनको विश्वास गुमाएको रहेछ ।

(१३) भारतले नेपाल, सिक्किम, भुटान, कुमाउँ, गढवाल सबै मिलाएर हिमालको मुनि नेपाल केन्द्र बनाइ यूनियन जस्तो ठूलो देश बनाउन पनि खोजेको रहेछ । तर नेपालको राजा त्यसको लागि तयार नभएको रहेछ ।

(१४) भारतीय नेता नेहरु दुइजिब्रे रहेछ । आफ्नो स्वार्थको लागि जे पनि गर्ने, तर बाहिर बाहिर आदर्शको कुरा फलाक्ने फटाहा रहेछ । बरु ईन्दिरा गान्धी एकदमै बोलीको पक्का तथा आफ्नो भन्दा भारतको फाइदा प्रति समर्पित रहेछ।

(१५) भारतले सिक्किमलाई भारतमा मिलाउन नचाहेको रहेछ । सिक्किम पनि भुटान नेपाल जस्तै स्वतन्त्र रहोस भनेर सिक्किमको राजालाई इन्दिरा गान्धीले सहयोग गरेको रहेछ । तर सिक्किमको रानी अमेरिकी सिआइएको एजेन्ट रहेछन्, उनको प्रवेशपछि सिक्किमले दार्जिलिङदेखि तल सिलगुढी सम्मको (चिकेन नेक भनीने भारतीय भूभाग) समेत सिक्किमकै हो, फिर्ता चाहियो भनेर माग्न थालेपछि भारत झस्केको रहेछ ।

(१६) सिक्किममा अमेरिका पसेर भारतलाई तनाव दिने अवस्था सिक्किमको राजाले खडा गरेपछि मात्र इन्दिरा गान्धिले सिक्किम विलय गर्नै पर्ने आन्तरिक दबावमा सहमति दिएको रहेछ। चलखेल धेरै भए भुटान र नेपाल पनि निलिदिन्छु भन्ने सन्देश पश्चिमा शक्तिलाई दिनको निमित्त पनि त्यो कदम उठाइएको रहेछ ।

(१७) नेपालको राजालाई भारतको समेत राजा बनाइ नेपाल-भारत एकिकरण गर्ने राजनीति अघि बढेपछि नेपाली दरबारका भारतीय रजौटा नातेदारहरुले नेपाल-दरबारको अत्याधिक डाह गरेर त्यो राजनीति तुहाउन र बाजपेयीलाइ असफल बनाउन सक्रिय भूमिका खेलेको रहेछ ।

(१८) ज्ञानेन्द्रले चीनलाइ सार्कमा छिराउन सहयोग गरेर गुण गर्यो । तर चीनले भारतीय दूत श्यामशरणको कुरा सुनेर नेपालको राजा हटाउने खेलमा मौन बसेर गुणको बदला बैगुण भने झै नेपाली राजालाइ धोका दिएको रहेछ। चीनलाइ विश्वास गर्दा धोका खाने इतिहासबाट नेपाल नचेतेको रहेछ।

ल हेर्नुस, यस्ता कुराहरु थाहा पाएपछि आजको दिनसम्म हामीलाइ बताइएको चीरपरिचित कुराहरु कति धेरै फरक रहेछ, हैन त?

कुरा बुझौं मुसुमुसु हाँसौ।

लेखकबाट थप 

निष्कर्ष सजिलै निस्कँदैन । पहिला इतिहासको सत्यतथ्य जान्न जरुरी छ। सत्यतथ्यहरु धेरै धेरै लुकाइएको हुनाले हामीले जेजति निष्कर्ष निकालेको थियौं - त्यो धोखा रहेछ भनी मन अमिलो बनाउन बाध्य भयौं। जसलाइ राष्ट्रबादी मानेर ज्यान फालेर बन्दुक बोके, त्यो नेता बिदेशी नोक्कर रहेछ, कत्रो महाधोका? जसलाइ राष्ट्रबादी मानेर अपार भोटले जिताए, त्यो नेता विदेशीसामू लम्पसार पर्दो रहेछ । यस्तो किन भइरहेछ, कहिलेबाट भइरहेछ, कसरी भइरहेछ, ती कुरा बुझ्नलाइ यहाँ दिइएको रहस्योद्घाटनले सघाउ पुर्याउने छ, निष्कर्ष खोज्न सतही कुरामा दौडेर हुँदैन, गहिराइमा अघ्ययन गर्नु पर्छ भन्ने बुझाउने छ।

नपत्याउने हक तपाइलाइ छ, तर राजा महेन्द्रले देश आर्जेको होइन । पैत्रिक अधिकार प्राप्त गरेकोलाइ आर्जेको भन्न मिल्दैन । पहिलो कुरा ।

दोस्रो कुरा, राजाको त्यो पत्र बोकेर गएको मान्छेले त्यो पत्र चाउएनलाइ लाइ बुझाएको, चाउ एन लाइ ले पत्र पढेपछि, 'ओ हो यो त गम्भीर कुरा रहेछ, तपाइलाइ म माओचतुङ सित भेट गराइदिन्छु । पत्र पनि तपाइले हस्तान्तरण गर्नुहोस, कुरा पनि गर्नु होस' भनेर भनेपछि माओचतुङलाइ पत्र हस्तान्तरण गरेर माओचतुङको धारणा समेत बुझेर नेपाल फर्की सबै बेलिबिस्तार राजालाइ दिएको मानिस आफैले भनेको कुरा तपाइले नपत्याए पनि असत्य ठहरिने छैन ।

तेस्रो कुरा, भारत र चीनमात्र विश्वासिलो देखाएको भन्ने तपाइको मनोगत सोचाइ भयो । चीनले हेर्ने आँखा र भारतले हेर्ने आँखा, हामीकहाँ प्रचारीत आँखा भन्दा फरक रहेछ भन्ने रहस्योद्घाटन हो। को विश्वासिलो, को अविश्वासिलो भन्ने केहि कुरा छैन ।

Keshab Krishna Shrestha बाट थप

BP was an active member of Jai Prakash Narayana's Praja Parisat Party. They have their properties in Varanasi (Banaras). They were Anti Nehru and against Indian Congress Party. After Indian independent in 1947 only Nehru and his Congress party remain in power. Their Party went to opposition. As their chances to hold power in India became remote and become impossible, he form Bharatia Nepali Congress and planned to move into Nepal. Before that he met our great leader Ganesh Man Sjngh in Calcutta who opposed the use of word Bharatia and made only Nepali Congress. Even today how patriotic Nepali Congress is still doubtful?

It was a true story. Before he (BP) formed Bharatia Nepali Congress he was Member Secretary of Bihar of Praja Parisat of Jai Prakash Narayana. Then he went back to Varanasi (Banaras) formed Bharatia Nepali Congress. BP came to know about our great and very popular leader Ganesh Man Singh was staying in Madho Bhaban, in Uper Chitpur Road, Calcutta. That was our house we called it Kothi where our family do our business from Calcutta. He was hiding there after he ran away from jail in KTM. My uncle Hari Krishna Shrestha was also jailed with him along with Ganga Lal, Dharan Bhakta, Dararath Chand and later Satri Sukra Raj. BP went to meet great leader Ganesh Man in Calcutta. It was Ganesh Man Singh, the Supreme Leader who vehemently opposed the word Bharata which was agreed by all other members. So for the first time it was the birth of Nepali Congress took place. After so called independent in 2007 Sal, in 2008 Sal, 1952 my father, Ranjana Sahu Bal Krishna Shrestha gave BP Rs. one Lakh IC for improvement of his party and bring political consciousnesses among general people. But he used that money for Indian election in favor Jaiprakash Narayana's party Praja Parisat. He said because of that Indian Prime Minister Jwahar Lal Nehru got angry with him. See his Aamabritanta page 176 for more detail.

'शेम टु वि नेवार' (Shame to we Newars)

डा. रोशन श्रेष्ठ
(Source : Roshan Shrestha Facebook Page)

चेपाङ या छेँय् नेपाल सरकारं मि तया बिल । न्हापा पञ्चायत कालय झापाय् नेपाल सरकारं किसि यंका सन्थाल, राजवंशी आदिवासी पिनिगु छेँ थुनाब्यूगु ख:। झोडा काण्ड धैगु व दमन आ: सकसिनं ल्व:मन जुइ। स्वनिगलय् लँ तब्याकेगु नामय् नेवा: तय्‌गु इलाकाय् डोजर आतंक न्यनाच्वंगु हे दु। ग्वलय् २०५६ सालपाखे नेवा:त थनाछ्व:बलय '२० मिनेट भित्र सबै खाली गर' धका: बन्दुक क्यना सिपाही त वयेवं अनं नेवा:त बाध्य जुया थ:गु थाय्‌बाय् त्व:ता: वनेमाल । व इलं निसें हे सकलें नेवा:त थ्व मामिलाय् छधिछप्पं जुइमाल न्हां धैच्वनापिं झी, आ:तक या अवस्था खनीबलय् सन्तोष यायेगु थाय् हे मदु ।

छम्ह तामाङ पासा Pasang Thokar Tamang, वयकलं च्वयातल - 'नेवारहरु होशियार, अब चेपाङलाइ जस्तै घरमा आगो लगाउन बेर छैन। नेवार सकिएपछि अनि सबै तिनीहरुको हुन्छ ।'

व पासा शायद नेवा:त दत्तले आस दु धैगु विचा: दु जुइ । तर वास्तविकता धा:सा पाना वने धुंकल । 

स्वनिगलय् आ: करीब १२ लाख ति छेँ दु । मेगु ४ लाख ति छेँ आ: दयेका: च्वंगु दु । अर्थात १६ लाख ति छेँ दु स्वनिगलय । तर नेवा: स्वामित्त्व दुगु छेँ धा:सा करीब अढाइ लाख ति जक ख:। बाँकि दक्वं छेँ या मालिक आप्रवासी गैर नेवा:त ख:। थाय् थासय् दयेका च्वंगु न्हू छेँ अधिकांश स्वनिगलय् दुहाँ व:गु २-३ दशक मदुपिं आप्रवासी पिनिगु छेँ ख:। टहरा, सुकुम्बासी छाप्रा आदि अस्थायी बसोबास यात नं छेँ या मान्यता बियेगु जुल धा:सा थ्व आँकडाया अझ विकराल रुप खने दै । 

झी सुं पासापिन्सं स्वनिग:या १५ गू नगरपालिकाया घर-स्वामित्त्व तथ्यांक कया: छक्व: क्वथिइक स्वयादिसँ । नेवा:तय्‌गु दुरावस्था यच्चुक खने दै ।

त्वा:त्वालय् समाजय् न्ह्य:ने न्ह्य:ने खने दुपिं नेवा:त सम्भवत निम्ह प्यम्ह निखा-प्यखा छेँ दये फु । पुर्खाया छेँ छखा, थ:म्ह दनागु न्हू छेँ छखा - थथे धाये फैगु अवस्था सकल मध्यमवर्गीय नेवा:याके मदु । 

नेवा: बजार बस्ति या दथुइ लानाच्वंगु थ:गु कूल छेँ मिया: भतीचा तापाक्क छेँ दयेका: च्वं वनीपिं नेवा:त समाजं अलगथलग जुयावनाच्वंगु दु । अधिकांश इपिं झन झन आर्थिक दबावय् वनाच्वंगु दु । आ:या हे अवस्था निरन्तर जुल धा:सा मेगु ८ दँ १० दँ दुने इपिं अनया छेँ नं मिया वनेमालीगु बाध्यता फयेमालेफु ।

स्वनिग:यात ३दँ ४दँ न्ह्य: हे झीसं 'नेवा:ल्याण्ड मखुत आ: बाहुनल्याण्ड जुल' धयागु ख: । यक्व पासापिंन्त व वास्तविकता न्यने मयल । तर मय:जक धयां छु याये? वास्तविकता ला वास्तविकता हे ख: नि।

न्यने दु कि, स्वनिग: पिने या खँय् बर्मू बस्ति धमाधम खाली जुया वयेधुंकल। लम्जुङ, तनहुँ, दोलखा, रामेछाप, सिन्धुली, धादिङ, स्याङ्जा, पर्वत आदि थासय् अधिकांश खँय् बर्मू परिवार या छम्ह कि छम्ह स्वनिगलय् छेँ दने धुंकल । अन अन पाखे इमिगु बारी, जग्गा जमीन स्वइपिं मनू तक हे माले मफु । इमिसं मी नं मफु, सम्हाले याये नं मफु जुयाच्वन इमिगु अन या सम्पत्ति । यदि राज्यव्यवस्था व प्रशासनय् खँय् बर्मूया दबदबा मन्त धाल धा:सा इमिगु गाँ गामय् च्वंगु सम्पत्ति अनयापिं मनूतसें जबरजस्ति लाका काल धा:सा नं इमिसं लित काये फैमखु । 

स्वनिगलय् नेवा:तय्‌त प्रताडित यायेत थ्वभनं दुहाँ वयाच्वंपिं खँय् बर्मू त इमिगु हे थासय् धा:सा प्रशासनया पकड मन्त कि धराशायी जुइगु अवस्थाय् वनाच्वन हँ धैगु न्यना ताज्जुब चाल। 

समाज परिवर्तनया थ्व चलायमान अवस्थायात विचा: याना नेवा:तसें आ: मेमेपिं आदिवासी जनजाति पिं नाप स्वापू तया रणनैतिक योजना दयेकेगु आवश्यक तायेका । पद्मदाइ छम्ह दुबले तक मेमेगु आदिवासी जनजाति नाप नेवा:त भतीचा समन्वय दु थें ता:, आ: ला व नं त्वा:दला वनाच्वन । थ्व बारे सुनां च्यूता: तयाच्वन, स्यूपिन्सं धैदिसँ न्हाँ ।

नेवा: सामाजिक सञ्जाल स्वत धा:सा म्ये, चिनाखँ, बाजं, वस: व नसाज्वलं बाहेक समाज या अवस्था, वर्तमान, भविष्य बारे छुं छकुचा हे बौद्धिक गन्थन खनेमदु । राजनीतिक इतिहासया उथलपुथल स्वतधा:सा नेवा:पात्र पिं निर्णायक व प्रभावशाली भुमिकाय् २०४६ या आन्दोलनया इलय बाहेक मेथाय् गनं हे खने मदु। व दक्वं स्वयेबलय् नेवा:तसें 'जिपिं शिक्षित, जिपिं सक्षम, जिपिं प्रविधि स्यूपिं, जिपिं कलाकृति श्रृजनशील, जिपिं सभ्य, जिपिं थथे जिपिं अथे धका प्राउड टु वि नेवार' धका धाये मल्व: थें च्वना वल। थ्व हे ताल जुल धा:सा 'शेम टु वि नेवार' धाये माला वनीगु अवस्था वइगु ख: कि धैगु ग्याचिकु नुगलय् ब्वलन । छु याये?

खँ थुइका दिसँ, नुगलय् शान्ति कया मुसुकाया दिसँ ।

Friday, June 26, 2020

विदेशी बुहारीहरु

विदेशी बुहारीहरु

- डा. रोशन श्रेष्ठ


सरिता गिरीका केहि अपाच्य वाक्यलाइ देखाएर नेपाली राजनीति र समाजले वकालत गरेको ७ बर्ष नागरिकता नदिने प्रावधान र त्यसको सेरोफेरोमा उठेको बहसले नेपाली दिमागमा रहेको घिनलाग्दो पुरुषवादी चिन्तन तथा परपीडक दानवीय विचारहरु उजागर हुँदैछ ।

हेर्नुस, नेपालमा सिएनएन हिरो सम्मान भित्राउने मानवीय सेवाको खानी अनुराधा कोइराला, राजतन्त्रवादीहरुको मनमा शीतलता छर्ने सुन्दरी तथा समाजसेवी हिमानी शाह, नेपाली सांगीतिक क्षेत्रमा विशिष्ट गायन तथा संगीत कलामार्फत उच्च योगदान दिने लोकप्रीय गायिका कुन्ती मोक्तान - उहाँहरु पनि विदेशी बुहारीहरु नै हुन् सरिता गिरी झैं ।

सरिता गिरीको रीसमा अनुराधा, हिमानी, कुन्ता जस्ता हज्जारौं बिदेशीबुहारीहरुलाइ संजाय दिने परपीडक चिन्तनबाट कहिले मुक्त हुने?

नागरीकता बेगर जिउनुको पीडा त भोग्नेलाइ थाहा हुन्छ । हामीलाइ थाहा हुँदैन । राष्ट्रबादीताको परीक्षण यदि आवश्यक नै भए, परिक्षण के कुरामा गर्ने, कति समय लगाउने, कसरी गर्ने त्यो पारदर्शी बनाइ ६ महिना, बर्षदिन समय लगाएर नागरिकता दिने व्यवस्था सम्मलाइ ब्यवहारीक आवश्यकता ठान्न सकिएला । तर अहिले आएको ७ बर्ष कुराउने प्रस्ताव चाहिं दानवीय नै हो।

विवेकको आँखामा पट्टी बाँधैर आफ्नै छोरीसमान मायादिनु पर्ने बुहारीहरुलाइ पीडा दिने नियम चाहियो भनी वकालत गर्ने दानवीय विचार को स्रोत के हो?  साथीहरु यो सहिबाटो होइन। यति बुझे पुग्छ ।

एउटै समाज दुइ देशको सिमानामा बाँटिए पछि, र ती दुइ देशका शासकहरु बीच अमैत्री सम्बन्ध भएमा त्यहाँ समस्या हुन्छ।

इलामको लिम्बु र खर्साङको लिम्बु पुरातन लिम्बुवानको एकै समाज हो। अहिले दुइ देश भयो । तैपनि ती दुइदेश बिच का एउटै समाजबिच बिहेबारी निरन्तर चलीरहेको छ ।

उसै गरी सिराहाको झा र मोतिहारीको झा पनि उहि एउटै पुरातन मैथिल समाज हो । अहिले दुइ देश भयो । त्यहाँ पनि ती दुइदेश बिच का एउटै समाजबिच बिहेबारी निरन्तर छ ।

बढ्दो ग्लोबलाइजेशनले अन्तरदेशीय बिहेबारी खसान, तमुवान, मगरात, खम्बुवान, ताम्सालिंग, थरुहट, नेवार आदि सम्पूर्ण नेपालमा पुर्याइसकेको छ। काठमाडौं र सिक्किमको नेवारहरु बीच बिहेबारी हुन्छ । तनहुँ र मन्ट्रियलका बाहुनहरुबीच बिहेबारी हुन्छ । बागलुङ र लण्डनका मगरहरु बीच बिहेबारी हुन्छ । काभ्रे र सिड्नीका तामाङहरु बीच बिहेबारी हुन्छ । अर्थात, नेपालको कुन समाज छैन आज जो आफ्नो समाजको हाँगा सारा संसारभरीका शहरहरुमा फैलाएर बसेको नहोस।

अनि यो ७ बर्ष कुर्न पर्ने नियमले ती सबै समाजमा उस्तै समस्या निकाल्ने होइन र? के यो भारतीय वा मधेशको बुहारीले मात्रै भोग्ने समस्या हो र?

यदि कुनै बिदेशी बुहारी राष्ट्रप्रति खतरा नै हो भन्ने प्रमाण छ भने तिनलाइ नागरिकता जिन्दगीभरी नदिने नियम ल्याए झनै राम्रो हुन्छ होला। दिएको नागरिकता नै खोस्ने नियम ल्याए पनि भइहाल्छ । तर बिलकुलै सम्बन्ध नभएका सम्पूर्ण बिदेशी बुहारीहरुलाइ एकै घानमा राख्न खोज्नु भनेको महामूर्खता सिवाय अरु केहि होइन।

यसै त नेपालमा बिदेशी ज्वाँइलाइ नागरिकता बञ्चित नै छ। त्यसैको आक्रोशमा मञ्जुथापाले नेपाली नागरिकता नै परित्याग गरिदिए। त्यस्तो लैङ्गिक असमान दानवीय कानूनका कारण विशिष्ट-शिक्षा पाएका एक विदुषि मञ्जु थापा जस्ता देशका कर्णधार नेपालले गुमाउनु परेकै छ। यो एउटा उदाहरण मात्रै हो।

बिदेशी ज्वाँइलाइ नागरिकता नदिने कानून ल्याएर नेपालले कति राष्ट्रघातीहरु नेपाल छिर्नबाट रोक्न सके? त्यो कसैलाइ थाहा छैन । राष्ट्रघातीहरुको हातबाट नेपालको अस्मिता लुटिने क्रम निरन्तर नै छ । बिदेशी ज्वाँइलाइ नागरिकताबाट रोकेर राष्ट्रघातबाट बचाउने प्रयास कोरोना रोक्ने प्रयास भन्दा पङ्गु सावित भइसकेको छ ।

यदि समानता र न्यायको विवेकी नियम लगाउने हो भने बिदेशी बुहारी होस वा बिदेशी ज्वाँइ - दुवैलाइ नेपालको नागरिकसित बिहे भएको दिनपछि नै निवेदन दिन पाउने अधिकार दिनु पर्छ। ७ वर्ष कुराउनुको केहि उपलव्धी छैन ।

वैवाहिक नागरिकता निवेदन स्वीकार गर्ने कि नगर्ने भन्ने नेपाल सरकारले निर्णय लिने हो। नेपालविरोधी गतिविधिमा संलग्न छ वा छैन जाँचपडताल गर्नको निमित्त पारदर्शी परिक्षण प्रणाली राख्ने जिम्मा नेपालको संसदहरुको काम हो । निवेदन माथि छिनोफानो गर्न ६-महिना वा वर्षदिन समय लगाएर राष्ट्रघाती हो होइन टुङ्गो लगाउने काम कर्मचारीहरुको हो । टुङ्गो नलागुञ्जेल सम्मको लागि अस्थायी परिचय पत्र निवेदन बुझाएको दिनमा उपलव्ध गराउन सकिन्छ।

वैवाहिक नागरिकता पाएपछि वैवाहिक सम्बन्ध तोडेर स्वार्थीपना नदेखाओस भन्ने हेतु नागरिकता पाएको ५ वा १० वर्ष भित्र सम्बन्ध विच्छेद भएमा नागरिकता खारेज हुने प्रावधान राख्न सकिन्छ ।

नागरिकता प्राप्त भइसकेपछि पनि यदि नेपाल बिरोधि गतिविधिमा संलग्न रहेमा नागरिकता खारेज गर्ने प्रावधान राख्न सकिन्छ ।

आतङ्ककारी गतिविधि, देशविरुद्ध जासुसी लगायतका राष्ट्रद्रोह प्रमाणित हुने मुद्दा उपर अदालतको निर्णय गराएर नागरिकता खारेज गराउने प्रावधान राख्न सकिन्छ ।

यस्ता तमाम उपायहरु हुँदाहुँदै पनि हठात अव्यवहारीक र बिभेदपूर्ण ७ बर्ष कुर्ने नियम ल्याउने, अनि परपीडामा रमाउने तोरीलाउरेहरु 'ठिक छ ठिक छ' भनेर उफ्रिने - क्या तमासा छ है नेपालमा? के भन्ने?

जव कि बुहारीलाइ नागरिकतामा बिलम्ब गर्ने प्रस्ताव आएको मुलकारण नै महाकाली लगायतका सन्धिहरुमा कथित राष्ट्रबादीहरुले ओढेको चाँदर च्यातेर राष्ट्रघातिलाइ टुँडिखेलमा झून्ड्याऔं भन्ने आव्हानको वाहवाहीलाइ मत्थर पार्ने दुर्नियत रहेको प्रतीत हुन्छ ।

कुरा बुझौं मुसुमुसु हाँसौं ।