नेवा: स इन्टरनेट रेडियो

The Status of the radio is


Note: Please Click the play button to listen if the status is Live
Refresh the page if live and player is not responding.

Tuesday, September 19, 2017

सडक विस्तार पिडित आन्दोलनया चिरफार

भाजु रोशन श्रेष्ठजुया फेसबुक पेजपाखें साभार 
सडक विस्तार पिडित पिनिगु मुद्दा थौं नेवा:आन्दोलनया मू मुद्दा कथं न्ह्यथनेगु जुयाव:गु दु । थ्व पक्षय् छक्व: दुवाला: स्वयेमा:गु दु । नेवा:त कमजोर जुयावंगु, बिस्थापन जुयावंगु वा न्हनावनीगु भय् पिहाँ व:गु खँ झी सकसिनं महशुष यानागु जुल । तर थ्व समस्याया मू हुनि सडक विस्तार मखु । नेवा: समाजया थ:गु हे कमजोरी, अले नेवा: विस्थापनया नीति ज्वंगु आप्रवासी राज्यसत्तां दशकौं दशक न्ह्य:निसें यानाच्वंगु ज्याया छगू लिच्व:जक सडक विस्तार ख: ।
“छिमित विस्थापन याइगु खतरा दु“ धका दशकौं दशक न्ह्यवनिसें धयाच्वंपिं नं दु । झीसं नं इलय् ब्यलय अजा:गु खँ धायेगु यानाच्वना । तर नेवा:समाजया दुर्भाग्य थ्व हे ख: कि, धयाच्वनागु खँ मथूपह मता:पह याना नेवा:तसें हे बेवास्ता याना च्वन । 

आदर्शया बाखँ न्यनेगु नेवा:तय् य: । थ:पिन्त बेवकूफ यायेत व:पिं यायावरपिनि कुटील खँ न्यना जुइगु नेवा:तय्‌त य: । थ:पिन्त जूगु अत्याचारयात नं ‘म्वाल म्वाल, देवं इमित सँजाय बिइ’ धका: नुग: चिइगु नेवा:तय् य: । तर नेवा:या वास्तविक मुद्दाया खँ ल्हाइपिं थौं या दिनय् नेवा:समाजयात मय: । 
जब थ:पिनि हे कुबुद्धिया लिच्व:कथं अनेक तवरं नेवा:समाजयात आक्रमण जुजुं वल, सडक विस्तार नं न्ह्यानावल । अलेतिनि सडक विस्तारं पिडित पिं नेवा:त 'आ:ला मजिल बाइ' धका जुरुजारु दनावल ।
थौं सडक विस्तार नाप आक्रोशित जुइपिं नेवा:त खनीबलय् 'आ:तिनि नेवा:तसें खँ थुल' धका धुक्क जुइगु थाय् मदु । छाय् धा:सा जब लँ तब्याकेगु अभियान न्ह्यात, थौं आक्रोशित जुयाच्वंपिं वहुसंख्यक नेवा:त वास्तबय् अबलय् दुनुगलं निसें लयताल । झीसं 'थ्व बेथिक ख: न्हां' धयाबलय् अधिकांश नेवा:तसें व खँ न्यनेत तकं तयार मजू । इमिसं नुगलय् थथे मतिइ तल - 'लँ तब्या मजुल धा:सा झीगु गाडि गन ब्वाके? थ्व लँ गा हे मगा: । लँ तब्या: धयागु हे विकास ख: । लँ तब्या: यात धका बिरोध याइपिं थ:पिं अमेरिका, जापान, यूरोप च्वना तब्यागु लँ व आधुनिक गाडीया मोजमस्ति यानाच्वनी, नेपालय झीत जक लँ तब्या यायेमज्यू धका धयाच्वनी ।'
जिं स्यू गुलि मनूत ३ फिट लँ यात २२ फिट यात धका लयेता:पिं दु । 
गुलि मनूत ११ मिटरया लँ दक्वं थासय् दयेकिइगु धका: धायेवं समर्थन या:पिं दु । 
गुलि मनूत १५ मिटरया लँ दयेकिइगु धाल धका लयेता:पिं दु । 
गुलि मनूत ३० मिटरया लँ या प्रावधान प्रस्तावित जूगु बुखँ न्यना लयेता:पिं दु । 
गुलि मनूत ४ लेन, ६ लेन, ८ लेन, १२ लेन, द्रूतमार्ग, हाइवे, एअरपोर्ट, बसपार्क आदि वइगु जुल धका लयेता:पिं दु ।
थथे लयेता:पिं सयकडा ९९ सकलें मनू त थ:पिं लयेतायेमा:गु छाय् ख: धका दुवाला विचा: मया: । अप्वसिनं थ:थ:गु निजि स्वार्थया हुनिं लयेता:गु खनेदु, छाय् धा:सा अन थ:गु जग्गाय् मटरसाइकल जक थ्यनीगु थासय गाडी हे वइगु जुल, लँ दयेवं जग्गाया भा: थहाँ वनीगु जुल, छेँया भा: थहाँ वनीगु जुल, कोथाभाडा थहाँ वनीगु जुल ।

लँ तब्या यायेबलय् छेँ बुँ तंका:च्वनेमा:पिनि दु:ख सुनां बिचा: यायेगु ले? थ्व खँ लयेतयाच्वंपिन्सं बिचा: मया: । अथे जुया लँ तब्याकेगु नीति ह:बलय् सुनां नं विरोध मयात । बिरोध यायेमा: धाइपिन्त समेत 'बिकासबिरोधी' धका आरोप बियेगु जू वन ।

लँ तब्या: यायेगु ज्या, प्रचार व शहरीकरण विस्तार यायेगु ज्या समानान्तर कथं न्ह्यात । हल्ला जक यानां हे बुँ या भा: डबल त्रिपल पचबर जुजुं थहाँ वन । गुलि गुलि भा: थहाँ वन, उलि उलि हे नेवा:तसें धमाधम बुँ आप्रवासीपिन्त मियाछ्वत । थौं स्वनिगलय् नेवा:त नाप २५% नं बुँ बाँकि मदयेधुंकल ।

जब लँ तब्याकेगु नीति कार्यान्वयन याना हल, अबलय् नं नेवा:त तस्कं बिभाजित जुल । छगू चिकिचाधंगु पुचलं जक बिरोध व प्रतिरोध यात । बिरोध या:पिं नं थ:गु हे छेँय् डोजर चलेयानाह:गुलिं जक बिरोध यायेत व:गु ख: । मेपिनि थासय् डोजर चलेयानाह:बलय् सुम्क तुलुतुलु स्वयाच्वंपिं नं इपिं हे ख:। ‘जिगु छेँय् हे डोजरं स्यंकाबिल, का रे छिकपिन्सं बिरोध याना बीमाल’ धका जिमित फेसबुकं इनाप याना ह:पिं नं दु । पुलिस, प्रशासन, समाज, ज:लाख:ला, पार्टि, सुं सुं हे भर मदुगु जुया हे शायद जिपिं थें फेसबुकय् हालाच्वनीपिन्त ग्वहालि फ्वंगु जुइ । व इलय् नेवा:समाजया ब्ववहार लुमंकेबलय् आ: नं निराशभाव पिज्वइ । मेमेथाय् चलेजूगु डोजर थ:थाय् नं चले जुइ धयागु चेतना गथे मन्त? नीति दयेका: काकेगु ज्या तयार याना तयेधुंकल, थौं मखुसा कन्हय् काका: हइतिनि धका गथे विचा: मयागु? न्हापा हे अथे विचा: दू जूसा लाजिम्पात, हाडिगाँ लगायत यक्व थासय् डोजर आतंकय् लाना नेवा:त विस्थापित जुइम्वा:गु खयेफु ।

'लँ तब्याकेगु धयागु विकास मखु न्हां' धका हालाजुयापिं झी थें जा:पिं निम्ह प्यम्हसिनं नेवा: न्ह्यलुवा:पिन्त नं इनाप याना 'थ्व अत्याचारय् छिकपिन्सं न्ववाये माल' धका: । अबलय् गुलिसिनं ला लिस: हे मबिल, गुलिसिनं 'दुइ हातमा लड्डु याये दै ला?' धका मछा:मजू लिस: बिल । अर्थात, 'गाडी गयेगु शौख दुपिं नेवा:तसें लँ तब्या: याये मज्यू' धका गथे याना धायेगु? धयागु वय्‌क:पिनि विचा: जुल । तर थ्व समस्यामा वृहत्ततर समाधान गुकथं जुइले सा धका ब्रेनस्टोर्मिङ यायेगु इच्छाशक्ति सुइके नं मदु धयागु सिइ दत ।

लँ तब्या: यायेगु नीति कार्यान्वयन याना हयेवं बुलुहुँ नेवा: बिस्थापनया लू मिखा न्ह्य:ने दँ वल । अले तिनि बल्ल नेवा:तसें 'ए हे, थ्व ला अत्याचार हे खनी सा' धयागु थुइका हल । अथे हे सडक बिस्तार, चक्रपथ व स्मार्ट सिटिया दक्वं प्याकेजया खँ पिहाँ वयेवं तिनि नेवा:तसें थ:पिं आ: गथे पिडित जुइत्यन धका: महशुस याना हल । लुमंका दिसँ थ्व खँ या तयारी आप्रवासी राज्यसत्तापाखे दशकौं न्ह्यव:निसें हे यानाच्वंगु ख: । व इलय् हे झीसं मा:कथं सरोकार क्यनेफू जूसा आ: थ्व योजना त थुकथं झीत हानिकारक जुया पिहाँ मवइगु ख: ।
सडक विस्तारया खँय् विरोध याये मा: धका नेवा:तसें थूसांतबि नेवा:तसें थ्व मुद्दा छुं नं राजनीतिक पार्टीया समर्थन कया राजनीतिक तवरं न्ह्याके मफुत । छाय् धा:सा दक्व दिक्व राजनीतिक पार्टी त आप्रवासीया कव्जाय् ख: । पार्टीइ पकड दु धका धाइपिं नेवा:त नं आप्रवासी-परोक्ष विचार ज्वनेत ग्या: । आप्रवासी पिनिगु भोट व समर्थन मन्त धा:सा थ:गु राजनीति फुइ धैगु भय ज्वना राजनीति याइपिन्सं ‘खाए खा नखाए घिच’ या अवस्थाय् थ्यंपिं नेवा:तय्‌गु समस्याय् संवेदनशील जुइगु सम्भावना छफुति नं मदु । बस, अले तिनि बल्ल नेवा:तसें बिना राजनैतिक पार्टी, थ:पिन्सं हे स्वस्फूर्त सडक बिस्तार पिडित पिन्त मुंका जनविरोध अभियान न्ह्याकल । 
जनबिरोध अभियानय् छता खँ पाय्‌छि मताल । माग न्ह्यब्वयेगु सवालय् 'उचित मुआव्जा दे' धयागु खँ पिहाँ वल । 'उचित मुआव्जा'या परिभाषा छु ख:, उद्देश्य छु ख: धका दुवाले बलय् अन दुने आत्मसमर्पण शैलि हावि जुगु खनेदत । अर्थात, जिमिगु छेँ बुँ लाका कायेगु जूसा का, तर जिमित भतिचा यक्व धिबा माल, जिमिसं धाक्व धिबा माल - धायेगु खँ जुल । जिं न्यना - छिकपिन्त गुलि माल ले? लिस: वल - चलनचल्तिया भावं दाँ पुलेमाल नि सरकार पाखें । थजा:गु खँ न्यना जि ला न्हिले वल का, ह ह ह ह ।

वास्तवय् झीसं मुआव्जा कायेत संघर्ष यायेगु मखु, झीगु थाय् या विकास गथे याना यायेगु धयागु पूर्ण अधिकार झीगु ल्हातय् दयेमा: धका संघर्ष यायेगु ख: । सार्वभौमसत्ता सम्पन्न जनता धका संविधानं परिभाषित जुयाच्वंगु अवस्थाय् राज्यं झीत दास थें इमित गब्ले माल गुलि माल उली झीगू श्रीसम्पत्ति दाँ पुला: लाका: काये दैमखु धयागु प्रत्याभूतिया नितिं संघर्ष यायेगु ख: । चान्हय सुथय ४ बजे वया डोजरं पेले यायेगु आदेश बिइपिं कर्मचारी व प्रहरी प्रशासनया मनू तय्‌त जल्लाद आतंककारी तह या कारवाहि याना जेलय् कुनेगु नियम दयेकेया नितिं संघर्ष यायेगु ख: । झीगु थाय्‌बाय् या स्वामित्त्व पूर्ण रुपं झी हे जक जुइगु ब्यवस्थाया प्रत्याभूति जुइकेया नितिं संघर्ष यायेगु ख: ।
सडक बिस्तार पिडित पिन्त न्याय बीमाल धका मुद्दा ल्वाना कानूनि संघर्ष नं न्ह्यानाच्वंगु दु । कानूनी संघर्ष पाखें न्याय दै कि दैमखु, थ्व विवादित जुइफु । यदि न्याय बिल हे धा:सांतबि व न्याय या छगू सीमा दु कि व न्याय वर्तमान संविधानया कानूनी दायरा दुने च्वना जक जुइ । उली राहत नं काये फुसा कायेगु बेश जुइ । तर नेवा: समाजया विस्थापन पनेगु नितिं कानूनं बिइगु राहतं छुं नं ग्वहालि याइमखु । छाय् धा:सा आ:या वर्तमान कानून हे आप्रवासी-सापेक्ष कानून ख: । मूलवासी विस्थापन जू सा थजु । मुलवासीपिन्त संरक्षण यायेगु कानून हे मदु ।
जापानय् चीनय् यूरोपय् जनताया सम्पत्ति अधिकार रक्षा यायेत गथे तकं जुल धयागु खँ स्वत धा:सा सार्वभौमसम्पन्न जनताया शक्ति थुइकेफु । झीथाय् लोकतन्त्र वयेधुंका नं न्हापाया सामन्ति कालिन चिन्तन हावि दु । ‘’सरकारं चाहे जूसा न्ह्याथाय् नं न्ह्याबलें नं जग्गा अधिग्रहण याये दु’’ धयागु मतलव ‘’सामन्त पिन्सं न्ह्यागु इलय् नं सर्वस्वहरण याये दु’’ धायेगु बराबर ख: । सार्वभौम जनता जुल धा:सा वयागु श्रीसम्पत्ति धयागु सरकारया सम्पूर्ण शक्ति छ्यला नं जनताया स्वीकारोक्ति मदयेक थी हे दइमखु धयागु हे ख: । तर थ्व खँया भावार्थ थूपिं नेवा:त माले हे थाकु ।
तर सडक बिस्तार पिडितया नामय् मुआव्जाया नितिं संघर्ष यायेगु धयागु आत्मघाति संघर्ष ख: । यदि मुआव्जा बिया काये दैगु जुल धा:सा छु जुइ ले? मुआव्जा बिइगु थासय् च्वनीपिं सु ख: ले? इमिसं थ:गु म्हिचां वा थ:गु सर्वय् फुका: मुआव्जा बिइगु ख: ला? इमिसं बिइगु मुआव्जा झीसं कर पुला: दयेका: तयागु राज्यकोषं हे लिकाना बिइगु मखुला? छिकपिनिगु हे सर्वय् राज्यकोषं दाँ पुला: छिकपिन्त थनाछ्वया आप्रबासीपिन्सं मोजमस्ति याये दैगु शहर दयेकेगु जूसा चलेजूगु भा:या निदुगं हे धिबा मुआव्जा पुलाब्यूसा नं इमित छुं नोक्सान दु ला? मुआव्जा जक बिइवं गा: धायेगु जूसा धाक्व मुआव्जा बिइ का । स्वनिग: दक्वं हे मुआव्जा बिया स्वामित्त्व काये धया वल धा:सा बियू ख: ला?

आ:या प्रारुप ज्वना सडक बिस्तार बिरोधि संघर्ष यायेगु ख:सा थ्व संघर्ष यक्व लिबाये धुंकल । थजा:गु संघर्ष पाखें नेवा: अस्तित्त्व रक्षा जुइगु, बिस्थापन पने फैगु धयागु वास्तबय् आ: असम्भव जुइधुंकल । न्ह्यागु ज्या नं इलय् हे याये मा: । लिबात कि वास: हे डेट एक्सपाएर जुया विष जुइ य: । सडक विस्तार बिरोधि संघर्ष या सवालय् नं थुकिं या अण्डरलाइङ प्रिन्सिपल व ओवरआर्किङ अब्जेक्टिभ विचा: मयासे गन गन डोजर हल अन अन प्रदर्शन या:जुया नेवा: विस्थापन पनेया नितिं छुं नं सार्थक उपलव्धि वइगु अवस्था खनेमदु ।

आ:या आन्दोलन स्वरुपपाखें अधिकतम उपलव्धि धयागु लँ विस्तार आ:या नितिं स्थगित जुइ, लिपा हाकनं लँ बिस्तार अभियान न्ह्याका हइ । तर व ई तक दुने आप्रवासन चाप निरन्तर थहाँ वना हे च्वनीगु अवस्था दु । थजा:गु अवस्थाय् गुलि गुलि लिपा जुल उलि उलि लँ विस्तारया बिरोध याइपिं सिबे समर्थन याइपिं यक्व दया वइ । अलय् बिरोध याइपिं नं 'गुलि जक हालाच्वनेगु' धका धिबा भतिभति ल्हातय् लाका सुम्क च्वना बिइ ।

नेवा: राजनैतिक चेतना व नेवा: अग्राधिकार अलय् नेवा:भुमिइ आप्रवासि हालिमुहालि लेहेंथनाछ्वयेमाल धयागु राजनीतिक अभियाननाप सडक विस्तार आन्दोलनयात स्वाका यनेगु जुल धा:सा जक थ्व आन्दोलनया उपलव्धि नेवा:समाजया नितिं सकारात्मक जुइ । 
तर वंगु चुनावं क्यना हे बिल । नेवा:समाजया भोत पूर्ण रुपं आप्रवासी-सापेक्ष पाखे हे कुतुं वन । आप्रवासी-सापेक्ष सोचया हुनिं नेवा:तसें थ:गु भाय् त्व:ते धुंकल । थ:गु संस्कार त्व:ते धुंकल । आप्रवासीपिन्त मनोरञ्जन याकेत प्याखँ, बाजं, जात्रापात्रा संरक्षणया नामय झनझन धुमधामनक्सां न्यायेकेगु याना ह:सां स्यनेगु, क्यनेगु, म्हितेगु थासय् नेवा:भाय् हे बहिष्कृत जुयावये धुंकल । धिमे थाये स:म्ह, ज्यापुनि प्याखँ हुलेस:म्ह नेवा: मय्‌जु नेवा:भाय् मस:, नेवा: अधिकारया नितिं च्यूता: यदि मदु धा:सा अजा:गु संस्कृति बचेयाइपिं नेवा:तसें नेवा:समाजयात गुखे यंका च्वन? धायेमाल धा:सा संस्कृति बचे यायेगु नामय् नेवा: सभ्यताया मर्मयात न्हुयाछ्वयेगु ज्याय् 'खबरदार' धाइपिं म्हो जुयावने धुंकल । नेवा: वस:, तिसा, प्याखँ, बाजं, नसा क्यना वाह वाह बटुलेयायेगु व गैर-नेवा:त व नेवा: बिस्थापनय् सरोकार मदुपिं अचेत नेवा:तय् न्ह्य:ने माक:फुँइ यायेगु ज्याय् हे नेवा:त ब्यस्त जुइधुंकल । नेवा: बिस्थापनया थ्व वृहत पक्षनाप छुं नं स्वापु मदुगु सडक बिस्तार बिरोधि अभियानयात नेवा:बिस्थापन पनेगु आन्दोलन कथं प्रोजेक्ट जुयाव:गु खनाबलय् ‘’आसे न्है, छक्व: विचा: याना स्व’’ धका: झीसं धायेमालीगु अवस्था खनेदत । नेवा:समाज दुने हे आप्रवासी-सापेक्ष चिन्तन ज्वना सडक बिस्तार बिरोधि आन्दोलन या सार्थकता मालेत थाकु । थ्व आन्दोलनय् थौं पिडित जूपिं नेवा:तय् समस्यायात क्यना नेवा: बिस्थापन या छगू लू केनेत सफल खनेदुसांतबि, थ्व आन्दोलन समग्र नेवा:विस्थापन पनेगु आन्दोलन सिबे नं आप्रवासीपिनिगु अधिकार रक्षा यायेगु आन्दोलन कथं विकास जुइगु खतरा खनेदयावल । छाय् धा:सा नेवा:भुमिया ७५% छेँ बुँ आप्रवासीया जुइधुंकल, अले व ७५% छेँ बुँ नं सडक बिस्तार नीतिया पीडाय् थौं मखुसा कन्हय् लाना वइतिनि । इमित नं थ्व खतरा दु ।
जव नेवा:तसें थ:गु विस्थापन पनेत न्ह्याकुगु थ्व आन्दोलनं आप्रवासी-हित याना हइ, अबलय सकलें आप्रवासीत व आप्रवासी-सापेक्ष नेवा:त नं थ्व आन्दोलनया समर्थनय् कुहाँ वइ । अथे जुल धा:सा आन्दोलन ला सफल जुइ, तर नेवा:त हाकनं छक्व बुना वंगु तुलुतुलु स्वयाच्वनेमाली तिनि ।
सडक विस्तार पिडितया आन्दोलनं नेवा: बिस्थापन गथे गथे याना जुयाच्वन धका चेतना थनेत ग्वहालि जुइ फै, तर नेवा: विस्थापन पनेत सडक बिस्तार या मुद्दाय् जक तक्यनाच्वनेमज्यू । झीसं नेवा:समाज दुने दुविनाच्वंगु विकृति व गैर नेवा:समाजया आक्रामक नीतिया बिरुद्ध नं ल्वाना हे च्वनेमा: ।

Disclaimer: The views and opinions expressed in this article are those of the author.

No comments:

Post a Comment